Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Περί τα τέλη Δεκεμβρίου, η Ελλάδα κατέθεσε το τελικό Εθνικό Επενδυτικό Σχέδιο για την πρωτοβουλία Δράση Ασφαλείας για την Ευρώπη (SAFE). Το DefensePoint.gr είχε αποκαλύψει ότι περιλήφθηκαν έξι προγράμματα:
- πρόσκτηση Εθνικού Δορυφόρου για κάλυψη στρατιωτικών αναγκών, προϋπολογισμού 400 εκατ. €.
- πρόσκτηση Μη Επανδρωμένων Εξεδρών/ Πλατφορμών (drones & anti-drones) προϋπολογισμού 120 εκατ. €.
- πρόσκτηση Μη Επανδρωμένων Εξεδρών/ Πλατφορμών (drones & anti-drones) προϋπολογισμού 100 εκατ. €.
- πρόσκτηση Δορυφόρων Mini Cubes SAR, προϋπολογισμού 80 εκατ. €.
- πρόσκτηση Ευρυζωνικών Συστημάτων και Σύγχρονων Συστημάτων Επικοινωνιών, προϋπολογισμού 70 εκατ. €.
- πρόσκτηση Κρυπτοσυσκευών, προϋπολογισμού 35 εκατ. €.
Τα έξι προγράμματα, είναι προϋπολογισμού 805 εκατ. €. Το ποσό υπερβαίνει κατά 17,5 εκατ. € το εγκριθέν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνολικό ποσό δανεισμού 787.669.283 €.
Από τα έξι προγράμματα, μόνο τρία είχαν παρουσιαστεί να συμβαδίζουν με την βασική προϋπόθεση της πρωτοβουλίας SAFE, αυτήν δηλαδή για κοινές προμήθειες από τα κράτη – μέλη. Συγκεκριμένα, το πρόγραμμα Εθνικού Δορυφόρου παρουσιαζόταν να αφορά την Ελλάδα, την Κύπρο και την Νορβηγία, το πρόγραμμα συστημάτων δρόνων και αντιμετωπίσεως δρόνων ύψους 120 εκατ. € την Ελλάδα, την Κύπρο και την Βουλγαρία ενώ οι Δορυφόροι Mini Cubes SAR την Ελλάδα και την Πολωνία.
Το πρόγραμμα Ευρυζωνικών Συστημάτων και Σύγχρονων Συστημάτων Επικοινωνιών, θα εξεταζόταν ως προς την προοπτική συνεργασίας με την Κύπρο αλλά δεν είναι γνωστό εάν αυτό συμφωνήθηκε.
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα Κρυπτοσυσκευών, βρισκόταν στο τελικό στάδιο υπογραφής συμβάσεως (μέσω της NSPA) και θεωρητικώς, μπορούσε να εξετασθεί κατά πόσο υπήρχε ενδιαφέρον συμμετοχής και από άλλα ενδιαφερόμενα κράτη – μέλη, με ισχυρότερη υποψηφιότητα αυτήν την Κύπρου.
Άτομα με γνώση των διεργασιών, κάνουν λόγο για υποβολή προγραμμάτων με πολιτική υπόδειξη στην αρμόδια για χειρισμούς ΓΔΑΕΕ. Αυτό επίσης που μεταφέρουν αξιόπιστες πηγές στον ΔΟΥΡΕΙΟ ΙΠΠΟ, είναι ότι το διάστημα που προηγήθηκε επικράτησε εξαρχής η αντίληψη της “εξασφαλισμένης” συνεργασίας της Κύπρου για κοινές προμήθειες, κάτι το εύλογο.
Έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως ότι στο βασικό πρόγραμμα που δείχνει να ενδιαφέρει την Ελλάδα ως προς την πρωτοβουλία SAFE, τελικώς η Λευκωσία δεν έδωσε την συγκατάθεσή της για συμμετοχή. Συγκεκριμένα, στο πρόγραμμα του αποκαλούμενου Εθνικού Δορυφόρου ενώ όπως προαναφέρθηκε η Ελλάδα προσδιόριζε την Κύπρο και την Νορβηγία ως συμμετέχοντα κράτη – μέλη, η απάντηση της Λευκωσίας ήταν απορριπτική.
Διασταυρωμένες πληροφορίες του ΔΟΥΡΕΙΟΥ ΙΠΠΟΥ αναφέρουν ότι στις υπηρεσιακές συζητήσεις του λεγόμενου “τεχνικού διαλόγου” μεταξύ Ελλαδιτών και Κυπρίων αξιωματούχων, τα ερωτήματα που τέθηκαν από τους δεύτερους ως προς την ακριβή μορφή και τα βασικά χαρακτηριστικά του προγράμματος, δεν έτυχαν ικανοποιητικών απαντήσεων! Από το ΥΠΕΘΑ, δεν φαίνεται να είχαν καθοριστεί οι γενικοί και οι ειδικοί όροι και οι τεχνικές προδιαγραφές των συστημάτων, με αποτέλεσμα οι Κύπριοι αρμόδιοι να διαπιστώνουν αοριστία, ασάφεια και αδυναμία διακρίσεως συγκεκριμένης βάσεως συζητήσεως προγράμματος. Ακόμη και στο μείζον ζήτημα του κόστους, δεν υπήρχαν σαφείς απαντήσεις. Το θέμα προκάλεσε δυσφορία από την πλευρά της Αθήνας αλλά αυτό δεν έκαμψε την στάση του υπουργού Αμύνης Βασίλη Πάλμα, δεδομένου ότι οι αυστηρώς τεχνοκρατικοί χειρισμοί και η εργασία των υπηρεσιακών παραγόντων δεν άφηναν περιθώρια αμφιβολιών.
Σημειώνεται ότι η Κύπρος, ήταν μεταξύ της πρώτης ομάδος οκτώ κρατών – μελών των οποίων στις 15 Ιανουαρίου ανακοινώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η έγκριση των Εθνικών Επενδυτικών Σχεδίων SAFE. Αυτό προφανώς δεν είναι καθόλου τυχαίο και ανακλά το υψηλό επίπεδο τεχνοκρατικής προσεγγίσεως στην εργασία των Κυπρίων χειριστών του θέματος. Αποδεικνύεται ότι επεξεργάσθηκαν τις προτάσεις ώστε να πληρούν τα ορισθέντα κριτήρια κι αποτύπωσαν με πληρότητα τα απαιτούμενα στοιχεία στον προς αξιολόγηση “φάκελο”.
Δεν είναι γνωστό εάν στο τελικό Εθνικό Επενδυτικό Σχέδιο που κατέθεσε η Ελλάδα, στο πρόγραμμα Εθνικού Δορυφόρου αναφέρεται η Κύπρος ως συμμετέχον κράτος – μέλος ενώ αυτή έχει διαχωρίσει σαφώς την θέση της από αυτό. Εάν όμως οι αρμόδιοι των Αθηνών δεν έπεισαν τους Κυπρίους συναδέλφους τους, προκύπτει φυσιολογικώς το ερώτημα κατά πόσο κατέστη αυτό εφικτό με τους Νορβηγούς. Σημειώνεται ότι η Νορβηγία περιλαμβάνεται στην SAFE ως τρίτη χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελεύθερων Συναλλαγών αλλά δεν υπάρχει κάποια επίσημη εξαγγελία σχετικού προγράμματος, πέραν ίσως κάποιου εκδηλωθέντος γενικού ενδιαφέροντος συμμετοχής. Το ζήτημα είναι όμως εάν υπήρξαν αποτελέσματα στις επαφές με τους Νορβηγούς, τα οποία να έχουν αποτυπωθεί κατά τρόπο που ικανοποιεί τις προϋποθέσεις του κανονισμού SAFE. Διαφορετικά, το σημαντικότερο ελληνικό πρόγραμμα δεν έχει στήριξη συνεργασίας για κοινή προμήθεια…
Το πρόγραμμα προσκτήσεως Εθνικού Δορυφόρου, ως προοριζόμενο να απορροφήσει πλέον του 50% του εγκριθέντος συνολικού δανεισμού SAFE, είναι προφανούς σημασίας. Αφορά μεγάλο τηλεπικοινωνιακό δορυφόρο που εξασφαλίζει ασφάλεια στρατιωτικών επικοινωνιών (MILSATCOM) και έχει ανακοινωθεί από τον ΥΕΘΑ Νίκο Δένδια από το 2024, έχοντας περιληφθεί στα εμβληματικά προγράμματα του Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ). Η εγγραφή του σε αυτόν, συνοδευόταν με προϋπολογισμό 120 εκατ. €.
Στο συγκεκριμένο πρόγραμμα επήλθε συνεργασία του ΥΠΕΘΑ με το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, το οποίο από τις 23 Ιουλίου 2024 είχε απευθύνει πρόσκληση υποβολής πληροφοριών (RFI) για την σχεδιασμό, κατασκευή, θέση σε τροχιά και λειτουργία Τηλεπικοινωνιακού Δορυφορικού Συστήματος. Σε αυτό, σημειωνόταν ότι οι ενδιαφερόμενοι οίκοι έπρεπε να δηλώνουν με σαφήνεια το ποσοστό εμπλοκής της ελληνικής διαστημικής βιομηχανίας και οι συνέργειες να είναι οι μέγιστες δυνατές. Η RFI ζητούσε στοιχεία για δορυφόρους βάρους μέχρι 1 τόννο, 1-3 τόννων ή άνω των 3 τόννων, τάξεως μεγέθους κόστους 150-200, 200-300 και άνω των 300 εκατ. €. Έκτοτε, δεν έγινε γνωστό τι ανταπόκριση υπήρξε αλλά οι χειρισμοί στην SAFE, πιθανώς φανερώνουν προτίμηση νορβηγικού οίκου.
