Από Σάββας Δ. Βλάσσης
“Γιατί πετούν ακόμη τα Phantom στην Πολεμική Αεροπορία”;
Αυτό το απλοϊκό ή υπεραπλουστευτικό ερώτημα, εκφράστηκε από πολλούς μετά το δυστύχημα της 5ης Σεπτεμβρίου που κόστισε την απώλεια δύο ιπταμένων της Πολεμικής Αεροπορίας.
Το ερώτημα, συνδέεται με την παλαιότητα του τύπου, που βρίσκεται σε ελληνική υπηρεσία από το 1974, δηλαδή έχει συμπληρώσει μισό αιώνα και πλέον! Όλοι γνωρίζουν όμως, ότι όταν ένα ιπτάμενο μέσο συντηρείται μεθοδικώς και υποστηρίζεται κανονικά, μπορεί να παραμένει ικανό για πτήσεις.
Εξάλλου, η υπηρεσία του F-4 Phantom II έχει παραταθεί τόσο, ακριβώς επειδή η Πολεμική Αεροπορία είχε αποφασίσει προ ετών ένα πρόγραμμα αναβαθμίσεως. Η απόφαση ελήφθη το 1997, δηλαδή όταν τα F-4E είχαν συμπληρωθεί 23 χρόνια σε υπηρεσία, και τον Δεκέμβριο του 1998 ανατέθηκε σύμβαση ύψους 315 εκατ. $ στην γερμανική DASA. Στο πλαίσιο του προγράμματος PEACE ICARUS 2000, σε 39 F-4E εφαρμόστηκε Πρόγραμμα Αναβαθμίσεως Ηλεκτρονικών (AUP) που μεταξύ άλλων προέβλεπε εγκατάσταση του σύγχρονου ραντάρ AN/APG-65 GR, νέου υπολογιστή αποστολής, ΗUD, έγχρωμων οθονών πολλαπλής λειτουργίας, GΡS/ΙΝS, ανακριτή ΙFF κ.λπ. Συνεπεία τούτων, ο τύπος κατέστη ικανός για χρήση βλημάτων αέρος – αέρος ΑΙΜ-120 AMRAAM και άλλων προηγμένων όπλων αέρος – εδάφους, όπως και του ατρακτιδίου στοχεύσεως LITENING 2, καθιστώντας τα ελληνικά Phantom, τα πιο εξελιγμένα και επιχειρησιακώς ικανά σε διπλό ρόλο.
Αναφέρεται ενδεικτικώς ότι το AN/APG-65 GR, ήταν έκδοση με υποβαθμισμένες επιδόσεις αλλά υπερτερούσε σαφώς σε αποστολές Αναχαιτίσεως όσο και Διώξεως/ Βομβαρδισμού έναντι του AN/APG-68 που φέρουν τόσο τα F-16 Block 30 όσο και του RDM των Mirage 2000EGM/BGM. Εν σχέσει μάλιστα με τα τελευταία, το F-4E AUP υπερείχε σε αναμέτρηση BVR, χάρη στον AMRAAM, που ήταν τεχνολογικώς ανώτερος του Super 530 η έκδοση. Δηλαδή, ένα μαχητικό “2ης γενεάς”, που είχε ενταχθεί σε υπηρεσία το 1974, υπερείχε σε πολλά σημεία έναντι του γαλλικού “3ης γενεάς”, το οποίο είχε ενταχθεί σε υπηρεσία το 1988.
Ακόμη και έναντι των πιο σύγχρονων F-16 Block 52+/52+ Advanced, το F-4E PI 2000 υπερέχει σε νυκτερινές αποστολές Διώξεως/ Βομβαρδισμού. Το ατρακτίδιο LITENING 2 είναι ανώτερο του αντιστοίχου LANTIRN που εφοδιάζουν τα αμερικανικά μαχητικά.
Τα πρώτα αναβαθμισμένα F-4E PI 2000 παραδόθηκαν στις 18 Δεκεμβρίου 2002, δηλαδή προ 24 ετών και “άντεξαν” περισσότερο στην υποβάθμιση της υποστηρίξεως του στόλου της Πολεμικής Αεροπορίας από την επί σειρά ετών μη προμήθεια ανταλλακτικών, λόγω της δημοσιονομικής κρίσεως που έπληξε την χώρα και τους αμυντικούς προϋπολογισμούς. Ακόμη και μετά την αναστολή λειτουργίας της 339 Μοίρας στις 31 Οκτωβρίου 2017 και την συγχώνευση προσωπικού και υλικού στην 338 Μοίρα, αυτή διέθετε ισχυρότερο αποτύπωμα ακόμη και από τις δύο Μοίρες μαζί των Mirage 2000. Τα Mirage 2000EGM/BGM και τα νεώτερα Mirage 2000-5Mk2, είχαν πολύ χαμηλούς δείκτες διαθεσιμότητος και αποσύρθηκαν τα πρώτα εντελώς από την 332 Μοίρα στις 19 Ιανουαρίου 2022.
Όσο η 332 Μοίρα παρέμενε χωρίς αεροπλάνα και εν αναμονή των Rafale F3R, τα F-4E PI 2000 συνεισέφεραν όσο μπορούσαν στην κάλυψη του κενού από πλευράς αριθμών αλλά και καθηκόντων. Είναι ενδεικτικό ότι οι υποχρεώσεις της 338 Μοίρας αυξήθηκαν, αντί να μειώνονται.
Τα ίδια τελευταία έτη επίσης, η Πολεμική Αεροπορία κατάφερε να βελτιώσει με δικές της δυνάμεις την διαθεσιμότητα των Phantom, η οποία υπέφερε από την αδυναμία της ΕΑΒ να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ έχει περιγράψει τις ενέργειες μετά την απόφαση το 2022 να αναληφθεί η συντήρηση εργοστασιακού επιπέδου (PDM) του τύπου από την 117 Πτέρυγα Μάχης και τους καρπούς που απέδωσε αυτή η υπερπροσπάθεια από πλευράς Πολεμικής Αεροπορίας.
Όμως η συνεισφορά – συμβολή των F-4E PI 2000 μέχρι σήμερα, συνεχίζεται και στο μείζον πρόγραμμα αναβαθμίσεως F-16V, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη. Δύναμη σχεδόν μιας Μοίρας σε F-16 βρίσκεται εκτός υπηρεσίας, λόγω των διαφόρων σταδίων στα οποία βρίσκονται οι εργασίες σε αυτά. Πρόκειται για μία κατάσταση η οποία ισχύει ουσιαστικώς από το 2021 (η ΕΑΒ άρχισε τις παραδόσεις αναβαθμισμένων F-16V στις 12 Σεπτεμβρίου 2022) και η 338 Μοίρα, παρά τις περιορισμένες επιχειρησιακές δυνατότητες και αυτής, συντελεί το κατά δύναμιν στην διατήρηση των επιχειρησιακών ικανοτήτων της Πολεμικής Αεροπορίας σε ένα επίπεδο. Εφόσον το πρόγραμμα προβλεπόταν να περατωθεί το 2027, η παρουσία των Phantom στο δυναμικό της Τακτικής Αεροπορίας επί μία εξαετία, έχει κάποιο “ειδικό βάρος”. Αυτή η πραγματικότητα, σε συνδυασμό και με τον σχεδιασμό προμήθειας των μαχητικών F-35A Lightning II, οδήγησαν την Πολεμική Αεροπορία να αποφασίσει την απόσυρση των Phantom το 2027. Από το έτος αυτό, θα ξεκινήσουν και οι εκτενείς εργασίες εκσυγχρονισμού στην 117 Πτέρυγα Μάχης, προκειμένου να ετοιμαστεί για την υποδοχή των μαχητικών “5ης γενεάς”.
Μισό αιώνα πριν: η αγορά των Phantom “από το ράφι” – Τότε και τώρα
