SOCC–PROTEAS: Από την ελληνική πρωτοβουλία PESCO σε μια ευρωπαϊκή ικανότητα Ειδικών Επιχειρήσεων

Γράφει ο Δρ. Διεθνών Σχέσεων Παντείου Πανεπιστημίου Ευτύχιος Δαμηλάκης

Το «Αναπτυσσόμενο Τακτικό Στρατηγείο Διοίκησης και Ελέγχου Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων για Μικρής Κλίμακας Διακλαδικές Επιχειρήσεις» (SOCC for SJO) είναι έργο της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας (PESCO), με συντονίστρια την Ελλάδα και συμμετέχουσα την Κύπρο. Εγκρίθηκε το 2018 και αποσκοπεί στη δημιουργία μιας αναπτύξιμης και διαλειτουργικής δομής διοίκησης και ελέγχου Ειδικών Δυνάμεων. Η τεχνολογική του διάσταση συνδέθηκε στη συνέχεια με το PROTEAS, έργο συνολικού εκτιμώμενου κόστους περίπου 23,42 εκατ. ευρώ, με σχεδόν 20 εκατ. ευρώ χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (EDF).

Η εξέλιξή του παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το 2020 Ελλάδα και Κύπρος προχώρησαν σε κοινή μελέτη προσδιορισμού των επιχειρησιακών απαιτήσεων για τον εξοπλισμό και τα υλικά του SOCC. Το 2022 υποβλήθηκαν τρεις ανταγωνιστικές προτάσεις στην ειδική πρόσκληση του EDF και το 2023 επιλέχθηκε το PROTEAS, με συντονίστρια την ελληνική INTRACOM DEFENSE. Πρόκειται ουσιαστικά για τη μετάβαση από μια απαίτηση στρατιωτικής ικανότητας της PESCO σε ένα συγκεκριμένο ευρωπαϊκό πρόγραμμα τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης.

Το PROTEAS δεν αφορά απλώς ένα λογισμικό διοίκησης. Αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα συστημάτων για Ειδικές Επιχειρήσεις, συνδυάζοντας αναπτυσσόμενες εγκαταστάσεις διοίκησης, επικοινωνίες, C2, πληροφοριακές δυνατότητες, ενεργειακή υποστήριξη, φορητά μέσα για τις ομάδες στο πεδίο και διασύνδεση επανδρωμένων και μη επανδρωμένων συστημάτων.

Παράλληλα, το έργο αποκτά ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση. Η κοινοπραξία περιλαμβάνει 14 εταίρους και μία συνδεδεμένη οντότητα από έξι κράτη-μέλη της ΕΕ και τη Νορβηγία, ενώ τα Υπουργεία Άμυνας Ελλάδας, Γαλλίας, Ιταλίας, Βελγίου και Νορβηγίας έχουν υπογράψει Επιστολή Πρόθεσης και συμφωνήσει σε αρχικές εναρμονισμένες απαιτήσεις στρατιωτικής ικανότητας. Τα πέντε Υπουργεία συγχρηματοδοτούν το έργο με επιπλέον ποσό έως 3 εκατ. ευρώ, ενώ το ελληνικό ΥΠΕΘΑ έχει ορίσει τον Project Manager που λειτουργεί ως βασικό σημείο επαφής μεταξύ των κρατικών φορέων και της κοινοπραξίας.

Εδώ βρίσκεται ένα ουσιαστικό όφελος για την Ελλάδα. Αντί να αναπτύσσεται μία αποκλειστικά εθνική λύση και στη συνέχεια να αναζητούνται αγοραστές, το σύστημα σχεδιάζεται εξαρχής βάσει εναρμονισμένων απαιτήσεων διαφορετικών ευρωπαϊκών ενόπλων δυνάμεων. Έτσι επιμερίζονται το κόστος και ο τεχνολογικός κίνδυνος, ενισχύεται η διαλειτουργικότητα και δημιουργούνται καλύτερες προϋποθέσεις για μελλοντική παραγωγή και κοινές ή εθνικές προμήθειες. Η συμμετοχή των συγκεκριμένων Υπουργείων δεν αποτελεί, βέβαια, ήδη υπογεγραμμένη δέσμευση αγοράς.

Η επιλογή των Ειδικών Επιχειρήσεων έχει και ευρύτερη στρατηγική σημασία. Η σύγχρονη σχετική βιβλιογραφία επισημαίνει ότι κράτη που δεν διαθέτουν τη στρατιωτική μάζα των μεγαλύτερων δυνάμεων μπορούν να αποκτήσουν αυξημένη επιχειρησιακή και συμμαχική χρησιμότητα επενδύοντας σε εξειδικευμένες, υψηλής τεχνολογίας και ταχέως αναπτυσσόμενες ικανότητες. Η αξία επομένως δεν βρίσκεται αποκλειστικά στον αριθμό των δυνάμεων αλλά στην ποιότητα, στη δικτύωση, στην πληροφορία και στη δυνατότητα ένταξης σε πολυεθνικές επιχειρήσεις.

Έργο EDF PROTEAS: Κτίζοντας το Μέλλον των Ευρωπαϊκών Δυνατοτήτων C2

Η ίδια τάση ενισχύεται σήμερα και στο ΝΑΤΟ. Η στροφή προς τη λογική «NATO First», το νέο NATO Force Model και η ανάπτυξη πολυεθνικών δομών Ειδικών Επιχειρήσεων αναδεικνύουν τη σημασία ταχέως αναπτυσσόμενων δυνάμεων, προηγμένων επικοινωνιών και δικτυωμένων συστημάτων διοίκησης και ελέγχου. Η σύγχρονη αντίληψη των Ειδικών Επιχειρήσεων συνδέεται όλο και περισσότερο με προηγμένα συστήματα πληροφοριών, μη επανδρωμένα μέσα, τεχνητή νοημοσύνη και επιχειρήσεις σε πολλαπλά πεδία. Υπό αυτό το πρίσμα, το SOCC–PROTEAS βρίσκεται σε άμεση συνάφεια με μια ευρύτερη μεταβολή του τρόπου οργάνωσης και χρησιμοποίησης των Ειδικών Δυνάμεων στην ευρωατλαντική αρχιτεκτονική ασφαλείας.

Τον Μάιο του 2026 ολοκληρώθηκε η φάση κατασκευής του πρωτοτύπου και το PROTEAS πέρασε στην τελική φάση ολοκλήρωσης και δοκιμών. Η διαδικασία προβλέπεται να καταλήξει σε επίδειξη του ολοκληρωμένου συστήματος ενώπιον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, των υποστηριζόντων Υπουργείων Άμυνας και του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας.

Το SOCC–PROTEAS αποτελεί έτσι μια χαρακτηριστική περίπτωση σύνδεσης PESCO, EDF, εναρμόνισης επιχειρησιακών απαιτήσεων και ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας, στην οποία η Ελλάδα κατέχει ταυτόχρονα συντονιστικό ρόλο σε κρατικό επίπεδο και σημαντική θέση μέσω της εγχώριας βιομηχανίας.

Αναμένουμε με ιδιαίτερο ενδιαφέρον πότε θα πραγματοποιηθεί η επίσημη παρουσίαση και επίδειξη του ολοκληρωμένου PROTEAS.

* Ο Δρ Ευτύχιος Δαμηλάκης είναι Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων του Παντείου Πανεπιστημίου. Το ερευνητικό του έργο επικεντρώνεται στην ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και στην αμυντική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Είναι πραγματικά τόσο απαραίτητο το πρόγραμμα VICTA για την ΔΕΠ;