Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Την πρώτη βολή τορπίλης από ανεπάνδρωτο υποβρύχιο όχημα (UUV) ανακοίνωσε το Ναυτικό των ΗΠΑ, καταγράφοντας μια διεθνή πρωτιά στον χώρο των ανεπάνδρωτων συστημάτων. Η βολή εκτελέστηκε στις 13 Σεπτεμβρίου σε συνεργασία των ναυτικών των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου και αφορούσε μία τορπίλη βαρέως τύπου Mk48 αμερικανικής προελεύσεως. Την τορπίλη έφερε και εκτόξευσε το πειραματικό ανεπάνδρωτο υποβρύχιο σκάφος XV EXCALIBUR του Βασιλικού Ναυτικού. Αυτό, εντάχθηκε σε υπηρεσία το 2025 και απετέλεσε αντικείμενο συμβάσεως ύψους 19 εκατ. $ που είχε ανατεθεί στις 1 Δεκεμβρίου 2022 στην βρετανική MSubs. Ως Εξαιρετικά Μεγάλο Ανεπάνδρωτο Υποβρύχιο Όχημα (XLUUV) μήκους 12 μέτρων κι εκτοπίσματος 19 τόννων, ανήκει στην κατηγορία των μεγάλου μεγέθους UUV και αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Σχεδίου CATUS, όχι ως επιχειρησιακή μονάδα αλλά ως πλατφόρμα δοκιμών για τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης (AI) και αυτοματοποιήσεως. Το EXCALIBUR, αντιπροσωπεύει σήμερα «το μεγαλύτερο και πιο περίπλοκο» UUV στην Ευρώπη.
Η δοκιμαστική βολή χρησίμευσε ως απόδειξη αντιλήψεως (proof of concept) δηλαδή για να αποδείξει την εφικτότητα της ιδέας. Η άσκηση εντασσόταν στον Πυλώνα 2 της αμυντικής συμμαχίας AUKUS (ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Αυστραλία) για την συνανάπτυξη και χρησιμοποίηση ασύμμετρων ικανοτήτων αιχμής που θα ενισχύσουν τις συλλογική αποτροπή στον Ειρηνικό και τον Ευρωατλαντικό χώρο. Το όπλο στην έκδοση Mk48 Mod 7, αποτελεί προϊόν συναναπτύξεως ΗΠΑ – Αυστραλίας. Η οικογένεια Mk 48 έχει σχεδιαστεί για να εμπλέκει υποβρύχια και πλοία επιφανείας, συνδυάζοντας την ακουστική καθοδήγηση με την επιλογή ενσύρματης καθοδηγήσεως και η ολοκλήρωσή της σε UUV θα σημάνει την εντυπωσιακή επέκταση σε εξωσυμβατικές χρήσεις.
Το EXCALIBUR δεν διαθέτει τορπιλοβλητικούς σωλήνες αλλά ένα μεγάλο κεντρικό διαμέρισμα ωφέλιμου φορτίου με άνω και κάτω θυρίδες. Λόγω μήκους, η τορπίλη Mk48 δεν μπορεί να φιλοξενηθεί στο διαμέρισμα οπλισμού και γι’ αυτό εφέρετο αναρτημένη κάτω από το κύτος.
Η χρησιμότητα μεγάλου μεγέθους UUV οπλισμένων με τορπίλες βαρέως τύπου, τα οποία λόγω αυτονομίας μπορούν να επιχειρήσουν σε μεγάλες αποστάσεις, είναι προφανής για τα πολεμικά ναυτικά και ειδικώς για την συμμαχία AUKUS. Βασικό πλεονέκτημα είναι το χαμηλό κόστος, εν σχέσει με τα συμβατικά υποβρύχια, τα οποία καλούνται να συμπληρώσουν. Η πρώτη επιτυχής βολή τορπίλης από ένα UUV, αποτελεί την αρχή για τα επόμενα στάδια αναπτύξεως που θα απασχολήσουν αμέσως μετά, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο ένα οπλισμένο UUV θα λαμβάνει δεδομένα στοχεύσεως, η διατήρηση αξιόπιστων ζεύξεων διοικήσεως και η λήψη εγκρίσεως πυρός με ανθρώπινη παρέμβαση.
Οι προκλήσεις που πρέπει να ξεπεραστούν, είναι σοβαρές. Το περιβάλλον κάτω από την επιφάνεια του νερού εμποδίζει την χρήση ραδιοκυμάτων (RF) ή GPS, οπότε η επικοινωνία βασίζεται σε ακουστικά σήματα, τα οποία έχουν εξαιρετικά χαμηλό εύρος ζώνης (bandwidth) και μεγάλες καθυστερήσεις. Επομένως, υφίστανται περιορισμοί στις επικοινωνιες και την μεταφορά δεδομένων. Ως προς την επίτευξη αυτόνομης στοχεύσεως και πλοηγήσεως, λόγω ελλείψεως GPS, το UUV υπολογίζει την θέση του στόχου και την δική του χρησιμοποιώντας Αδρανειακά Συστήματα Πλοηγήσεως (INS) σε συνδυασμό με ακουστικά δρομόμετρα doppler για την μέτρηση της ταχύτητός τους ως προς τον πυθμένα της θάλασσας. Τέλος, άλλο κρίσιμο ζήτημα, είναι ο εντοπισμός, η ιχνηλάτηση και η πρόβλεψη της πορείας ενός κινούμενου στόχου, που πρέπει να γίνονται αποκλειστικώς μέσω αλγορίθμων Τεχνητής Νοημοσύνης στο UUV, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση σε πραγματικό χρόνο.
Orca και Dive-XL οι δύο διαφορετικές αντιλήψεις για το XLUUV
