Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Η είδηση ότι πρωτότυπα αναβαθμισμένων από ελληνική εταιρεία οχημάτων Mercedes και φορτηγών Steyr Marathon, υποβλήθηκαν σε δοκιμές πεδίου από το ΓΕΣ και το ΓΕΑ, μπορεί να σχολιαστεί από πολλές πλευρές. Η πρόταση που έχει υποβληθεί και αναλύεται εκτενώς σε δημοσίευμα του defence-point αυτές τις ημέρες, χαρακτηρίζονται “απέλπιδα προσπάθεια” αντιμετωπίσεως του μείζονος προβλήματος μαζικής απαρχαιώσεως των δύο βασικών κατηγοριών οχημάτων των Ενόπλων Δυνάμεων.
Η περίπτωση έχει ενδιαφέρον επειδή, υπάρχει πρόγραμμα προμήθειας νέων φορτηγών. Ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ έχει γράψει ότι αρχικώς στον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2025-2036, δεν υπήρχαν προγράμματα και πιστώσεις για τεθωρακισμένα και οχήματα. Από την άνοιξη του 2025 όμως, ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ έχει ενημερώσει ότι εν όψει των διαμορφούμενων εξελίξεων με την ρήτρα διαφυγής που εξασφάλισε επιπλέον δημοσιονομικό χώρο, στον ΜΠΑΕ προστέθηκαν μεταξύ άλλων, πρόγραμμα εκσυγχρονισμού τεθωρακισμένων M113 ύψους 800 εκατ. € και πρόγραμμα νέων φορτηγών οχημάτων κόστους 400 εκατ. € σε πρώτη φάση. Μάλιστα το δεύτερο, ήταν ένα από αυτά που κατά την εισήγηση του ΓΕΕΘΑ, θα μπορούσαν να ενταχθούν στα προγράμματα υλοποιήσεως μέσω της πρωτοβουλίας SAFE.
Το γιατί το πρόγραμμα νέου φορτηγού οχήματος δεν έχει προχωρήσει και γιατί δεν εντάχθηκε στο SAFE, είναι προφανές ότι σχετίζεται με την προτεραιότητα σε προγράμματα πυραυλικών συστημάτων από το Ισραήλ όπως και στον ανταγωνισμό METKA – ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, που το διεκδικούν. Δύο παίκτες από τον κατασκευαστικό τομέα, με επιρροή, που αποφάσισαν να μπουν δυναμικά στον Αμυντικό κλάδο και είναι σαφές ότι απολαμβάνουν κυβερνητικής στηρίξεως.
Εν τούτοις, από όποια θέση και αν εκκινούν οι δύο κατασκευαστικές εταιρείες, δεδομένο είναι ότι δεν έχουν αναπτύξει κανένα δικό τους προϊόν και στην περίπτωση του νέου φορτηγού, θα λάβουν απλώς άδεια συναρμολογήσεως – συμπαραγωγής από ξένο οίκο. Επομένως, με κρατική χρηματοδότηση – ανάθεση συμβάσεως και συμφωνία συνεργασίας με ξένο οίκο, θα αρχίσει η χώρα να κάνει πάλι, το ίδιο ακριβώς που είχε ξεκινήσει να κάνει και στην δεκαετία του 1980… Επί της ουσίας, μισό αιώνα μετά, κανένα βήμα από πλευράς τεχνολογικής προόδου και εγχώριας αναπτύξεως νέων προϊόντων.
Είναι ενδιαφέρον ότι σχεδόν το ίδιο, με απευθείας ανάθεση σε ξένο οίκο, είχε σχεδιαστεί να γίνει από την ίδια κυβέρνηση της ΝΔ, τα πρώτα χρόνια που ήλθε στην εξουσία. Ποιος δεν θυμάται το διαβόητο εξαγγελθέν πρόγραμμα του “εθνικού οχήματος”, που δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η απευθείας ανάθεση συμβάσεως σε συγκεκριμένη ξένη εταιρεία, συνδυαζόμενη με την πώληση της υπό ιδιωτικοποίηση τότε ΕΛΒΟ. Τελικώς το Μαξίμου ακύρωσε το πρόγραμμα, αφού δεν το είχε… σκεφτεί το ίδιο και προέβη σε μια αποτυχημένη ιδιωτικοποίηση της ΕΛΒΟ, όπως έδειξε το μηδενικό έργο υπό την νέα ιδιοκτησία.
Το γιατί έγιναν αυτοί οι χειρισμοί από το Μαξίμου και τον πρωθυπουργό, δεν είναι δύσκολο να το φανταστεί κανείς. Η ιδιωτικοποίηση της ΕΛΒΟ δεν εντασσόταν σε κάποιον υγιή εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό περί αναπτύξεως της εγχώριας Αμυντικής Βιομηχανίας και η πρόθεση εξυπηρετήσεως συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων από πέραν του ενός κέντρων εξουσίας στην κυβέρνηση, συνδυάστηκε με την επιρροή κυκλωμάτων που περιέθαλψε κι επιβράβευσε αυτή στο ΥΠΕΘΑ. Δεν χρειαζόταν κάτι άλλο από το “επιτελικό κράτος”, για να “καταφέρει” έπειτα από 7 έτη διακυβερνήσεως ένα μεγάλο ΜΗΔΕΝ στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία οχημάτων.
Είχε την ευκαιρία η κυβέρνηση να πετύχει κάτι καλύτερο χωρίς πιεστικούς όρους, μέσα από όλο αυτό το χάλι;
Η απάντηση είναι ναι, δεδομένου ότι σε εκείνη την πρώτη περίοδο της ανυπαρξίας πολιτικής για την Αμυντική Βιομηχανία, μια ιδιωτική προσπάθεια, παρουσίασε ένα δικής της σχεδιάσεως θωρακισμένο όχημα πολλαπλών χρήσεων. Το 2021, η ελληνική EODH, παρουσίασε στην DEFEA 2021 το όχημα ΟΠΛΙΤΗΣ (4×4) με ενδιαφέρουσες καινοτομίες και τεχνικά χαρακτηριστικά, που κάλλιστα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως βάση για την έναρξη καλύψεως επιχειρησιακών απαιτήσεων. Η εταιρεία, με δική της αποκλειστικώς χρηματοδότηση, σχεδίασε και ανέπτυξε ένα όχημα, το οποίο έτυχε να παρουσιασθεί την περίοδο ακριβώς που στηνόταν το “εθνικό όχημα”. Λογικώς, η ευνοϊκή συγκυρία, έπρεπε να λειτουργήσει θετικώς αλλά μόνο αυτό δεν έγινε, απόδειξη του ότι η όλη υπόθεση δεν ήταν ειλικρινής.
Την ίδια εποχή, λόγω της διακηρυγμένης προθέσεως ιδιωτικοποιήσεως της ΕΛΒΟ, η EODH εκδήλωσε και αρχικό ενδιαφέρον για την εξαγορά της, υποθέτοντας ότι με ένα καλό πρώτο δείγμα στρατιωτικού οχήματος δικής της σχεδιάσεως, έδειχνε ότι μιλούσε με πράξεις. Η κυβέρνηση έδειξε αναξιοπιστία και άρνηση. Ουδείς ενδιαφερόταν να ακούσει για σχέδια περί ΕΛΒΟ και για το ελληνικής σχεδιάσεως όχημα ΟΠΛΙΤΗ.
Αυτό που ακολούθησε, ήταν πολύ άσχημο. Η ΕΛΒΟ δεν έκανε τίποτα, χρεώνοντας την κυβέρνηση με μια παταγώδη αποτυχία ενώ η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, άνοιξε μία τεράστια αγορά για στρατιωτικά οχήματα πάσης φύσεως. Εάν μια υγιής εθνική πολιτική είχε οδηγήσει σύντομα σε ιδιωτικοποίηση της ΕΛΒΟ και στηριζόταν με μια μικρή αρχική σύμβαση ο ΟΠΛΙΤΗΣ, η Ελλάδα θα είχε προχωρήσει σε εύλογο χρονικό διάστημα στην σταδιακή αναβίωση της βιομηχανίας στρατιωτικών οχημάτων σε ευνοϊκό διεθνές περιβάλλον. Σήμερα, οι Ένοπλες Δυνάμεις θα μπορούσαν να βρίσκονται σε επόμενη φάση ανανεώσεως των οχημάτων τους με μια νέα έκδοση του οχήματος για άλλες χρήσεις, οι δαπάνες θα επέστρεφαν πλήρως στην ελληνική οικονομία, η οποία θα ευνοείτο επίσης από έσοδα τυχόν εξαγωγών.
Αντ’ αυτού, το μόνο που έγινε ήταν να εγκριθεί το αίτημα της EODH για επίδειξη κι αξιολόγηση του ΟΠΛΙΤΗ από τον Ελληνικό Στρατό, που έδωσε θετικές κριτικές αλλά μέχρι εκεί. Η κυβέρνηση, δεν είχε… κίνητρο να δώσει μεγαλύτερη προσοχή. “Πρόσεξε” όμως την ευκαιρία από την παραχώρηση 1.200 αποσυρμένων τεθωρακισμένων οχημάτων M1117 από τις ΗΠΑ και αφιέρωσε αρκετά εκατομμύρια για να επενδύσει σε αυτά.
Επίδειξη και δοκιμές του τεθωρακισμένου οχήματος ΟΠΛΙΤΗΣ στο ΚΕΤΘ
Βεβαίως η κυβέρνηση και τα κυκλώματα, δεν ξέχασαν ακριβώς την EODH. Όχι μόνο έθαψαν τον ΟΠΛΙΤΗ αλλά συνέχισαν να πολεμούν τις προτάσεις που έχει παρουσιάσει κατά καιρούς για εκσυγχρονισμό αρμάτων μάχης και τεθωρακισμένων. Στην DEFEA 2025, το ΥΠΕΘΑ, ενώ ενέκρινε την διάθεση τεθωρακισμένου M113 του Ελληνικού Στρατού σε άλλη ξένη εταιρεία, ώστε να παρουσιάσει πρόταση αναβαθμίσεως, το αρνήθηκε στην EODH, στην οποία μόλις την τελευταία στιγμή ενέκρινε την παραχώρηση μόνο ενός ΛΕΩΝΙΔΑΣ, ώστε να μην κυριαρχούν στο περίπτερό της 3 προτάσεις αναβαθμίσεως για 3 τύπους τεθωρακισμένων του Ελληνικού Στρατού. Ομοίως κατόπιν, αρνήθηκε την διάθεση άρματος Leopard 1A5 που είχε αιτηθεί από τις αρχές του έτους η EODH, με σκοπό να το παρουσιάσει στην EUROSATORY 2026 ενώπιον του διεθνούς κοινού. Το ίδιο είχε κάνει και δύο χρόνια πριν, με αίτημα για άρμα Leopard 2A4, προοριζόμενο για την EUROSATORY 2024.
Ενδιαφέρον τρόπος στηρίξεως της Ελληνικής Αμυντικής Βιομηχανίας… Ευτυχώς, η EODH δεν ζήτησε Mercedes και Steyr για επίδειξη προτάσεων αναβαθμίσεως.
Συνοψίζοντας, η Ελλάδα δεν κατάφερε να αναβιώσει την εγχώρια βιομηχανία οχημάτων για στρατιωτικές χρήσεις, παρά τις τεράστιες ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων, τις υψηλές αμυντικές δαπάνες και τις προβεβλημένες συναντήσεις του πρωθυπουργού με παράγοντες για κάποιον υποτιθέμενο “στρατηγικό” σχεδιασμό στην Αμυντική Βιομηχανία. Η κυβέρνηση, ακολουθώντας τα κελεύσματα των κυκλωμάτων, μεθοδεύοντας προγράμματα όπως αυτό για τα M113, επιδοτεί συγκεκριμένες κατασκευαστικές εταιρείες για ανέγερση νέων εργοστασίων χωρίς να έχουν αναπτύξει το παραμικρό προϊόν ή τεχνολογία και θα τις επιβραβεύσει με απευθείας ανάθεση προγραμμάτων εκατοντάδων εκατομμυρίων στους ξένους συνεργάτες τους, για να γίνεται εδώ απλή συναρμολόγηση με μερική προστιθέμενη αξία. Είναι τόσο συγκροτημένη η πολιτική και τα βήματα που κάνει η κυβέρνηση, ώστε χωρίς να έχει αναθέσει ακόμη τέτοια σύμβαση, υπογράφει για PULS και “Θόλο”, τα οχήματα των οποίων σχεδιάζεται απλώς να μεταφερθούν στην Ελλάδα σε κομμάτια κατασκευασμένα στο εξωτερικό, για να γίνει απλή συναρμολόγηση και να πανηγυρίζει η κυβέρνηση ότι καταφέρνει 25% συμμετοχή ελληνικών εταιρειών.
Εν τω μεταξύ, το Μαξίμου και το ΥΠΕΘΑ, που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και τα διδάγματα των πολεμικών συγκρούσεων, δεν έχουν διαπιστώσει καμμία αξία τεθωρακισμένων οχημάτων κατηγορίας ΟΠΛΙΤΗ, για προστατευμένες μεταφορές προσωπικού κι επιχειρήσεις πεζικού. Στις τόσες εφαρμογές και χρήσεις ως πλατφόρμα, δεν έχουν διακρίνει καμμία δυνατότητα χρησιμοποιήσεως του ΟΠΛΙΤΗ από τον Ελληνικό Στρατό. Επειδή θα προχωρήσει πρόγραμμα νέου φορτηγού οχήματος, πρέπει όλες οι άλλες κατηγορίες οχημάτων να περιμένουν για να καλυφθούν εν καιρώ καθ’ υπόδειξη του εγχώριου συνεργάτη ξένου οίκου. Για όχημα σχεδιάσεως και αναπτύξεως άλλης ελληνικής εταιρείας, δεν υπάρχει χώρος.
Η διαφαινόμενη ευδιάκριτη “κρυφή ατζέντα” στην ‘Ατζέντα 2030″ από μια υποτίθεται φιλική στις επενδύσεις και την ελεύθερη οικονομία κυβέρνηση, δεν φαίνεται να ευνοεί τον υγιή ανταγωνισμό και τις επενδύσεις αλλά ένα κρατικοδίαιτο μονοπώλιο στην αμυντική βιομηχανία οχημάτων.
