Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Στις 31 Αυγούστου η Σουηδία ανέθεσε σύμβαση ύψους 4,26 δισ. € για την προμήθεια 4 φρεγατών FDI, έχοντας απαιτήσει ποσοστό βιομηχανικής συμμετοχής 40% κατ’ ελάχιστον. Ήδη στις 6 Νοεμβρίου η Naval Group ανέθεσε στην σουηδική Saab αρχική σύμβαση 175 εκατ. € περίπου για την προμήθεια Συστημάτων Ελέγχου Όπλων, Κατευθυντήρες Ελέγχου Πυρός Ceros και ηλεκτροπτικά EOS 500, κατευθυνόμενα βλήματα επιφανείας – επιφανείας RBS 15, ελαφρές τορπίλες Torped 47, τηλεχειριζόμενους σταθεροποιημένους σταθμούς οπλισμού Trackfire και ελαφρά ραντάρ επιτηρήσεως πολλαπλών αποστολών Sea Giraffe 1X.
Η Naval Group έχει συμφωνήσει σε μια δομημένη, μακροπρόθεσμη συνεργασία με σουηδικές βιομηχανίες, περιλαμβανομένης της μεταφοράς τεχνογνωσίας αλλά και τεχνολογίας. Θα ακολουθήσουν και άλλες συμβάσεις, όπως με την BAE Systems Bofors για οπλισμό κυρίων πυροβόλων και πιθανώς δευτερευόντων ενώ η σουηδική αμυντική βιομηχανία προσφέρει λύσεις για συστήματα σόναρ, ανεπάνδρωτα υποθαλάσσια συστήματα (UUV) και σοβαρή ναυπηγική βάση για την τεχνική υποστήριξη, συντήρηση – επισκευή και αναβαθμίσεις των πλοίων στον κύκλο ζωής. Επί του τελευταίου, υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας με την Oresund Drydocks, που θα λειτουργήσει ως βασικός στρατηγικός εταίρος στην Σουηδία.
Ο “εθνικός πρωταθλητής” της σουηδικής αμυντικής βιομηχανίας, η Saab, λειτουργεί ως ο κύριος υπεργολάβος ή “υπεργολάβος – ομπρέλα” στο πρόγραμμα. Πέραν των προϊόντων που μπορεί να διαθέσει για εγκατάσταση στις φρεγάτες, θα απορροφήσει έργο από την ανάθεση σχεδιασμού της ηλεκτρονικής αρχιτεκτονικής, την ανάπτυξη λογισμικού και την διασύνδεση συστημάτων και υποσυστημάτων, συνεργαζόμενη με σουηδικές μικρότερες εταιρείες που θα λειτουργήσουν ως υποκατασκευαστές – προμηθευτές.
Η Saab είναι ιδιωτική εταιρεία, η οποία ιδρύθηκε το 1937 με μοναδική αποστολή την εξασφάλιση της αεροπορικής ισχύος της Σουηδίας εν όψει του επερχομένου πολέμου. Η κρατική στήριξη, ήταν ζήτημα εθνικής επιβιώσεως. Μεταπολεμικώς, η κρατική στήριξη συνεχίστηκε και ήταν καθοριστικής σημασίας όχι μόνο για την επιβίωση αλλά και την γιγάντωση της Saab. Χάρη στην κρατική χρηματοδότηση η εταιρεία ανέπτυξε εξελιγμένα αεροπλάνα, ακόμη και ισάξια με τα πιο προηγμένα των υπερδυνάμεων, δημιουργώντας αεροπορική και αμυντική ισχύ γενικότερα, ικανή να υποστηρίξει την εθνική πολιτική της ουδετερότητος. Η Σουηδική Πολεμική Αεροπορία λειτούργησε ως εγγυημένος μοναδικός αγοραστής, προμηθευόμενη σχεδόν το 100% της παραγωγής, αφού εξάλλου η ίδια έθετε τις προδιαγραφές ενώ το κράτος χρηματοδοτούσε την Έρευνα & Ανάπτυξη.
Η περίπτωση, δείχνει τις μεγάλες διαφορές του ελληνικού προγράμματος FDI HN. Ακόμη και αν η Ελλάδα δεν είχε προμηθευτεί τις φρεγάτες της αποσπασματικώς και με διαδικασίες που δεν απέδωσαν προσοχή στην εξασφάλιση βιομηχανικής συμμετοχής, θα ήταν αδύνατη η επίτευξη καλύτερης επιδόσεως από την Σουηδία. Μπορεί κάποιες εταιρείες να εξασφάλισαν προνομιακή θέση μοναδικού προμηθευτή της Naval Group, με σημαντικότερα τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας που κατασκευάζουν προεξοπλισμένα τμήματα (blocks) για κάθε FDI, όμως είναι εμφανής η απουσία μεγάλων εταιρειών με παραγωγή, που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως “υπεργολάβος ομπρέλα”. Η κατάσταση αυτή, έχει οδηγήσει στην ανάθεση μικροσυμβάσεων σε δεκάδες ελληνικές εταιρείες, που όμως δεν είναι σημαντικού συνολικού όγκου, ούτε κρίσιμης τεχνολογίας. Έναν χρόνο πριν, οι εκτιμήσεις από την βιομηχανία έκαναν λόγο για εξασφαλισμένα έργα σε ελληνικές εταιρείες της τάξεως του 3% μόλις, επί του ύψους της πρώτης συμβάσεως για 3 FDI HN.
Σοβαρό ρόλο θα μπορούσαν να αναλάβουν μεγάλες κρατικές εταιρείες αλλά στην Ελλάδα δεν υπάρχουν τέτοιες. Η παταγώδης αποτυχία της κρατικής πολιτικής για την εγχώρια Αμυντική Βιομηχανία, φαίνεται από την εξαφάνιση των πάλαι ποτέ μεγάλων ΕΑΒ και ΕΑΣ, οι οποίες λάμπουν διά της απουσίας τους από το πρόγραμμα. Για τις FDI, επί της ουσίας, μια μικρή ναυπηγική μονάδα, τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας, έχουν αναλάβει τον ρόλο του βασικού βιομηχανικού εταίρου της Naval Group στην Ελλάδα. Η ΕΑΒ μόνο, όπως έγραψε ο ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ, κατάφερε διά του προγράμματος FDI HN να εξασφαλίσει από την MBDA ως βιομηχανική παροχή την δημιουργία Συνεργείου Φορέων/ Εκτοξευτών κατευθυνομένων βλημάτων αέρος – αέρος MICA και αέρος – επιφανείας Exocet. Η ΕΑΣ δεν κινήθηκε καν.
Από τις δύο κρατικές, η ΕΑΒ έχει μία προοπτική να προμηθεύσει στο μέλλον για πλοία πετυχημένα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου όπως το ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ ή το ΥΠΕΡΙΩΝ, για τα οποία κατάφερε να επενδύσει. Η ΕΑΣ όμως έχει εξαφανιστεί εντελώς από τον χάρτη ως βιομηχανία παραγωγής όπλων, ακόμη και ενός απλού πολυβόλου για τις FDI HN. Καθ’ όλο τον βίο της, μόνο παραγωγή κατόπιν αδείας και συναρμολογήσεις έκανε. Όχι μόνο δεν σχεδίασε όλα αυτά τα χρόνια ένα απλό φορητό όπλο αλλά σήμερα, έχει χάσει και την δυνατότητα παραγωγής των όπλων για τα οποία είχε λάβει άδεια από την δεκαετία του 1970.
Οι προοπτικές για τις κρατικές, δείχνουν ότι μόνο η ΕΑΒ παρουσιάζει αναπτυσσόμενη παραγωγική ικανότητα στον τομέα των ηλεκτρονικών συστημάτων κι έχει προοπτικές εξαγωγών. Για την ΕΑΣ, η κυβέρνηση αποφάσισε να πορευτεί με κοινοπρακτικά σχήματα, ενεργώντας επί της ουσίας κατά τις βουλές των ξένων επενδυτών που έχουν την ευθύνη του management. Διά του κοινοπρακτικού σχήματος, οι ξένοι εταίροι αποκτούν προνομιακή θέση προωθήσεως στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις όπλων και πυρομαχικών δικής τους αναπτύξεως. Έτσι, η ΕΑΣ διατηρεί δευτερεύοντα ρόλο στην παραγωγή της κοινοπραξίας (υφίσταται απλώς ως υποκατασκευαστής) και χωρίς δικής της αναπτύξεως προϊόντα.
Τα ανωτέρω, δεν είναι ανεξήγητα. Η κυβέρνηση, αφού κατάφερε μια αποτυχημένη ιδιωτικοποίηση της ΕΛΒΟ, δεν ασχολήθηκε με τις κρατικές εταιρείες της Αμυντικής Βιομηχανίας, παρά μόνο μετά τον πόλεμο που ξέσπασε στην Ουκρανία το 2022 και υπό την διεθνή πίεση. Τώρα η κυβέρνηση θέλει να νομοθετήσει την απαίτηση τουλάχιστον 25% ελληνικής βιομηχανικής συμμετοχής στις προμήθειες αμυντικού υλικού αλλά δεν έχει φροντίσει ώστε οι κρατικές να είναι σε θέση εκμεταλλεύσεως. Αυτό είναι κάτι που έχει φανεί και στις μείζονες συμβάσεις για την προμήθεια οπλικών συστημάτων που ανατέθηκαν μετά το πρόγραμμα των FDI HN, όπου η εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή παραμένει θολή. Μαχητικά F-35, ελικόπτερα UH-60M και αεροσκάφη τακτικών μεταφορών KC-390, δεν συνοδεύονται από καμμία απολύτως βιομηχανική συμμετοχή ενώ προγράμματα όπως των πυραυλικών συστημάτων PULS ή των αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών συστημάτων (ΑΣΠΙΔΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ) δεν έχουν ανακοινώσει ακόμη κάτι συγκεκριμένο, διαφορετικά θα το είχε διατυμπανίσει το ΥΠΕΘΑ και η κυβέρνηση.
Συμφωνία της STARK στην Αυστραλία για το ελληνικό Περιπλανώμενο Πυρομαχικό Cascade
