Προβληματισμός για την αντίληψη Ασφαλείας της κοινής γνώμης στην Κύπρο

Γράφει ο Πέτρος Σαββίδης, PhD

Ακαδημαϊκός, αναλυτής γεωπολιτικής, άμυνας και ασφάλειας

Στην πρόσφατη δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε από την MRC Cypronetwork για λογαριασμό της κρατικής ραδιοτηλεόρασης ΡΙΚ, η οποία πραγματοποιήθηκε μεταξύ 12-27 Ιανουαρίου 2026 και στην οποία συμμετείχαν 1.213 ερωτηθέντες, καταγράφονται σημαντικές μεταβολές όσον αφορά τις αντιλήψεις των Κυπρίων για την άμυνα και την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στο ερώτημα αν «υπάρχει κάποια χώρα, που μπορεί να στηριχθεί η Κύπρος για να ενισχύσει την άμυνά της», εμφανίζεται σημαντική διαφοροποίηση, όσον αφορά τις απόψεις της κοινής γνώμης, σε σχέση με αντίστοιχη δημοσκόπηση που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2024.

Η δημοσκόπηση του 2024

Τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης του 2024, όσον αφορά το συγκεκριμένο ερώτημα, ήταν ως ακολούθως:

1. Ελλάδα 45%
2. Ευρωπαϊκή Ένωση 19%
3. Γαλλία 14%
4. ΗΠΑ 11%
5. Ισραήλ 9,5%
6. Ρωσία 7%
7. Μεγάλη Βρετανία 2,5%

Η κατάταξη της Ελλάδας στην πρώτη θέση, με ποσοστό 45%, ήταν αναμενόμενη αφού η αδελφή –όμαιμη, ομόγλωσση και ομότροπη– χώρα αποτελεί, διαχρονικά, το κύριο στρατηγικό, πολιτικό, και αμυντικό στήριγμα της Κυπριακής Δημοκρατίας απέναντι στην τουρκική απειλή και τις στρατηγικές μεθοδεύσεις της Άγκυρας. Επίσης αναμενόμενη, ήταν η δεύτερη θέση που έλαβε η ΕΕ (19%), εξαιτίας της ασφάλειας που προσδίδει η ένταξη της Κύπρου στην ευρωπαϊκή οικογένεια, καθώς και η τρίτη θέση της Γαλλίας (14%), λόγω της παραδοσιακής φιλελληνικής πολιτικής του Παρισιού και της αμυντικής στήριξης της Γαλλίας προς την Κύπρο σε δύσκολες εποχές, όταν ελάχιστες χώρες ήταν διατεθειμένες να ενισχύσουν την ΕΦ με σύγχρονα οπλικά συστήματα, τις δεκαετίας του 1980 και του 1990.

Αναμφίβολα, η συμβολή της Ελλάδας στην Άμυνα της Δημοκρατίας σε στρατηγικό και επιχειρησιακό επίπεδο, είναι πολύ σημαντική, αφού, πέραν του ιστορικού Συντάγματος της ΕΛΔΥΚ και της ηρωικής θυσίας των αξιωματικών και των ανδρών της το 1974, διατηρεί στο ημικατεχόμενο νησί σημαντικές στρατιωτικές δυνάμεις υπό τη Διοίκηση Ελληνικών Δυνάμεων (ΔΕΜ). Παράλληλα, όλοι οι Κύπριοι μόνιμοι αξιωματικοί και υπαξιωματικοί, καθώς και οι στρατεύσιμοι ΥΕΑ, φιλοξενούνται και εκπαιδεύονται στην Ελλάδα για μισό και πλέον αιώνα, ενώ πολύτιμη είναι η επιχειρησιακή συμβολή της ΠΑ και του ΠΝ. Παρά τα ιστορικά τραύματα μεταξύ των δύο πλευρών και τους περιστασιακούς τριγμούς –κάποτε εξ ελλαδικής και κάποτε εκ κυπριακής υπαιτιότητας– στις σχέσεις τους μετά το 1974, αδιαμφισβήτητα η Ελλάδα αποτελεί, για εθνικούς και υπαρξιακούς λόγους, το κύριο στήριγμα της ημικατεχόμενης Δημοκρατίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η δημοσκόπηση του 2026

Η δραματική μεταβολή που εμφανίστηκε στη δημοσκόπηση του Ιανουαρίου 2026, όσον αφορά την αντίληψη της κοινής γνώμης για τη «χώρα, που μπορεί να στηριχθεί η Κύπρος για να ενισχύσει την άμυνας της», δημιουργεί μεγάλο προβληματισμό, όσον αφορά τις δυνητικές αιτίες που προκάλεσαν αυτή την αναπάντεχη αλλαγή. Τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης του Ιανουαρίου 2026 στο συγκεκριμένο ερώτημα καταγράφονται ως ακολούθως:

1. Ισραήλ 41% (+31,5)
2. Ελλάδα 27% (-18)
3. ΗΠΑ 16,5% (+5,5)
4. Ρωσία 14% (+7)
5. Ευρωπαϊκή Ένωση 13,5% (-5,5)
6. Γαλλία 12% (-2)
7. Μεγάλη Βρετανία 1,5% (-1)

Η αιφνίδια άνοδος (+31,5) του Ισραήλ στην πρώτη θέση (41%) και η δραματική πτώση (-18) της Ελλάδας στη δεύτερη θέση (27%), συνοδεύονται από ευρύτερες ανακατατάξεις στην αντίληψη ασφαλείας των Κυπρίων, με πτώση της εμπιστοσύνη προς την ΕΕ (-5,5) και την Γαλλία (-2) και την αντικαταστάση της από τις ΗΠΑ (+5,5) και τη Ρωσία (+7).

ΙΣΡΑΗΛ. Παρά τη δριμεία κριτική που δέχτηκε το Ισραήλ, σε διεθνές επίπεδο, για τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη Γάζα, μετά την αιφνιδιαστική επίθεση της τρομοκρατικής Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, φαίνεται ότι η ισοπέδωση μεγάλου τμήματος της Γάζας και η απώλεια δεκάδων χιλιάδων αμάχων Παλαιστινίων, δεν έχουν επηρεάσει αρνητικά την αντίληψη των Κυπρίων πολιτών. Ακόμα, η ταυτόχρονη διεξαγωγή επιχειρήσεων κατά πολλαπλών αντιπάλων σε πέντε διαφορετικά θέατρα επιχειρήσεων –Γάζα (Χαμάς), Υεμένη (Χούθι), Λίβανος (Χεζμπολάχ), Συρία, Ιράν– μπορεί και να έχει εντυπωσιάσει την κυπριακή κοινή γνώμη όσον αφορά τις στρατηγικές-επιχειρησιακές δυνατότητες του Ισραήλ.

Επίσης, φαίνεται ότι η πρόσφατη προμήθεια σύγχρονων οπλικών συστημάτων από τη γειτονική χώρα (A-T πύραυλοι SPIKE LR2 και Α/Α πυραυλικά συστήματα BARAK MX), έχει επιδράσει θετικά στην αντίληψη της κοινής γνώμης. Αν δε συνδυαστεί με την πτώση (-3,5) –από το 8% το 2024 στο 4,5% το 2026– του ποσοστού αυτών που πιστεύουν ότι η Άμυνα της Δημοκρατίας πρέπει να βασίζεται «μόνο σε δικές μας δυνάμεις», δεν πρέπει να αποκλείεται η πιθανότητα, ότι η δραματική άνοδος του ποσοστού του Ισραήλ προκύπτει από την (εσφαλμένη) πεποίθηση ότι μια ξένη, στρατιωτικά ισχυρή χώρα όπως το Ισραήλ, δύναται να «προστατεύσει» στρατιωτικά την Κύπρο από την τουρκική απειλή. Η άνευ προβληματισμού υιοθέτηση του Ισραήλ στην πρώτη θέση, στην αντίληψη ασφαλείας των Κυπρίων, κρίνεται ως προβληματική και βεβιασμένη διότι δεν έχει επιβεβαιωθεί σε βάθος χρόνου, όπως οι αμυντικές σχέσεις με την Ελλάδα και την Γαλλία.

ΕΛΛΑΔΑ. Η δραματική πτώση της Ελλάδας στη δεύτερη θέση δημιουργεί μεγάλο προβληματισμό, αφού μόνο το εν τέταρτο των ερωτηθέντων (27%) θεωρεί πλέον ότι η Ελλάδα μπορεί να στηρίξει αμυντικά την Κύπρο. H ερμηνεία της απρόβλεπτης πτώσης περιλαμβάνει πολλαπλές μεταβλητές, οι οποίες αφορούν, αφενός, τις διαχρονικές σχέσεις Ελλάδας-Κύπρου και, αφετέρου, την μεταβολή της αντίληψη ασφαλείας των Κυπρίων, λόγω της πρόσφατης αναβάθμισης των πολιτικών και αμυντικών σχέσεων της Δημοκρατίας με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.

Η πρωτοφανής κατάταξη της Ελλάδας στη δεύτερη θέση –μετά από δεκαετίες ισχυρών εθνικών δεσμών– φαίνεται ότι αντανακλά την απογοήτευση και την έλλειψη εμπιστοσύνης, από σημαντικό πλέον τμήμα του πληθυσμού, προς την Αθήνα, εξαιτίας των «αμαρτιών» του ιστορικού παρελθόντος –με αποκορύφωμα την προδοσία του 1974– και την εμφανή πλέον απόκλιση συμφερόντων μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας σε διάφορα ζητήματα. Η αμφισβήτηση της ειλικρίνειας και της εμπιστοσύνης μεταξύ των δυο πλευρών εδραιώθηκε και από τον αμφιλεγόμενο χειρισμό διαφόρων ζητημάτων αμυντικής σημασίας (μη έλευση S-300, εγκατάλειψη Δόγματος Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, διστακτικότητα αμυντικής προστασίας κυπριακής ΑΟΖ) και σοβαρών πολιτικών θεμάτων (άρνηση οριοθέτησης ελληνικής και κυπριακής ΑΟΖ, αμφιλεγόμενη ελληνοτουρκική προσέγγιση, κ.ο.κ.).

Αραβοϊσραηλινοί Πόλεμοι, Κύπρος 1974, εξοπλισμοί και διδάγματα

Εκτός όμως των διαχρονικών τριβών και αποκλίσεων μεταξύ των δυο πλευρών, φαίνεται ότι η πρόσφατη σύσφιξη των αμυντικών σχέσεων της Λευκωσίας, με το Τελ Αβίβ και την Ουάσιγκτον, εκλήφθηκε από την κυπριακή κοινή γνώμη, ως βαρυσήμαντη, χωρίς όμως να έχει αποδειχθεί η σταθερότητα και η αξία της σε βάθος χρόνου. Εξ’ ου και η ραγδαία αύξηση της αντίληψης ασφαλείας των Κυπρίων υπέρ του Ισραήλ (πρώτη θέση 41%) και των ΗΠΑ (τρίτη θέση 16,5%) εις βάρος της Ελλάδας (-18), της Ευρωπαϊκής Ένωσης (-5,5) και της Γαλλίας (-2).

ΕΕ και ΗΠΑ. Ενώ το 2024 η ΕΕ κατείχε τη δεύτερη θέση (19%) μετά την Ελλάδα, στην αντίληψη ασφαλείας των Κυπρίων, και οι ΗΠΑ την τέταρτη θέση (11%) μετά την Γαλλία, στη δημοσκόπηση του 2026 οι ΗΠΑ έλαβαν την τρίτη θέση (16,5%) και η ΕΕ την πέμπτη θέση (13,5%) μετά την Ρωσία! Η αντικατάσταση της ΕΕ από τις ΗΠΑ, στην αντίληψη ασφαλείας της κοινής γνώμης στην μεγαλόνησο, εμφανίζεται βεβιασμένη και επιφανειακή, εμπεριέχοντας την πιθανότητα εσφαλμένης εκτίμησης. Καθώς κρίνεται, ορθώς, ότι η ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ προσέδωσε, πολιτικά, κύρος και εγκυρότητα, στην αμυντική στρατηγική αποτροπής της Δημοκρατίας, έναντι της τουρκικής απειλής. Παράλληλα, η πρόσφατη συμπερίληψη της Κύπρου στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα SAFE εξασφάλισε, μακροπρόθεσμό δάνειο €1,8 δισ. για τις αμυντικές ανάγκες της νήσου, σε βάθος πενταετίας, και την πιθανότητα συνεργασίας του εγχώριου αμυντικού οικοσυστήματος με ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες.

Αντίθετα, η απόδοση εμπιστοσύνης προς την Ουάσιγκτον, όπως και στην περίπτωση του Ισραήλ, θα έπρεπε να τύχει μεγαλύτερης επιφύλαξης. Όχι μόνο λόγω του εξαιρετικά αρνητικού ρόλου που διαδραμάτισαν οι ΗΠΑ το 1974, κατά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή, και της επιβολής εμπάργκο πώλησης αμυντικού υλικού προς την ημικατεχόμενη Κύπρο για ολόκληρες δεκαετίες. Η εξαιρετικά αμφιλεγόμενη εξωτερική πολιτική του προέδρου Τραμπ, η οποία στρέφεται και κατά της ΕΕ, είναι άκρως επικίνδυνη για την ασφάλεια της Δημοκρατίας αλλά και της Ελλάδας, στο πλαίσιο των σχέσεων Ουάσιγκτον-Άγκυρας, και πρέπει να αντιμετωπίζεται με μεγάλη επιφύλαξη.

Ενδεικτική, της ελαφρότητας που χαρακτηρίζει τις πολιτικές, και ειδικά τις γεωπολιτικές, αντιλήψεις στην Κύπρο είναι και το γεγονός της ανόδου (+7) της Ρωσίας από την έκτη θέση το 2024 (7%) στην τέταρτη θέση (14%) το 2026, στην αντίληψη ασφαλείας της κυπριακής κοινής γνώμης. Κάθε νοήμων πολίτης ή αναλυτής θα διερωτηθεί, πώς ο εισβολέας της Ουκρανίας, ο οποίος αδυνατεί να επιβληθεί στον αιματηρό ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, δύναται να στηρίξει αμυντικά την ημικατεχόμενη Κύπρο, που είναι κράτος-μέλος της ΕΕ και του δυτικού συστήματος ασφάλειας στην Ευρώπη;

Καταληκτικά σχόλια

Η εγκατάλειψη της αμυντικής εμπιστοσύνης των Κυπρίων προς την Αθήνα, τις Βρυξέλες και το Παρίσι, δημιουργούν έντονα ερωτήματα για τη σοβαρότητα του προβληματισμού της κυπριακής κοινής γνώμης για την άμυνα και την ασφάλεια της Δημοκρατίας. Ενώ η δημοσκόπηση του 2024 αποτυπώνει αντικειμενικά, και με λογικότητα, την αμυντική πραγματικότητα σε βάθος χρόνου, τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης του 2026 αποτελούν έκπληξη. Καθίσταται δε εμφανής η ελαφρότητα με την οποία η αντίληψη ασφαλείας της κοινής γνώμης στην Κύπρο μεταβάλλεται με ευκολία, χωρίς βαθύτερο προβληματισμό ή δυσπιστία για τις στρατηγικές προθέσεις και τα συμφέροντα τρίτων χωρών, η φιλία και η εμπιστοσύνη των οποίων, προς την Ελλάδα και την Κύπρο, δεν έχει επιβεβαιωθεί σε βάθος δεκαετιών. Η ευκαιριακή μεταβολή της αντίληψης ασφαλείας των Κυπρίων κρίνεται επιπόλαια, αν όχι επικίνδυνη, στη στρατηγική υπόσταση της Κύπρου και της Ελλάδας, ενώ η παρουσία στις πρώτες τέσσερεις θέσεις τριών κρατών –του Ισραήλ, των ΗΠΑ και της Ρωσίας– με ισχυρά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και αμφιλεγόμενα συμφέροντα έναντι της Κύπρου θα έπρεπε να τύχει βαθύτερου προβληματισμού στην Αθήνα και τη Λευκωσία.

Αραβοϊσραηλινοί Πόλεμοι, Κύπρος 1974, εξοπλισμοί και διδάγματα