Το πρόγραμμα SAFE της Ρουμανίας: Προεκτάσεις για Ελλάδα και Κύπρο

Γράφει ο Πέτρος Σαββίδης, PhD

Ακαδημαϊκός, αναλυτής γεωπολιτικής, άμυνας και ασφάλειας

Μετά την έγκριση, από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, της πρώτης ομάδας κρατών που θα λάβουν χαμηλότοκα-μακροχρόνια δάνεια στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE (Security Program For Europe), η Ρουμανία ανακοίνωσε στις 26 Ιανουαρίου λεπτομέρειες για τα προγράμματα που περιλαμβάνονται στο εθνικό της σχέδιο. Από το σύνολο των €16,68 δισ. που θα λάβει η χώρα, €9,53 δισ. αφορούν το Υπουργείο Άμυνας, €2,8 το Υπουργείο Εσωτερικών και την Πολιτική Προστασία (€900 εκατ.), ενώ €4,2 δισ. θα αξιοποιηθούν για την αναβάθμιση οδικών υποδομών διπλής χρήσης (πολιτικής και στρατιωτικής). Το δάνειο που θα λάβει η Ρουμανία είναι το δεύτερο μεγαλύτερο του προγράμματος SAFE, μετά την Πολωνία (€43,7 δισ.), και, όπως ισχύει για τα υπόλοιπα κράτη που συμμετέχουν, η αποπληρωμή του διαλαμβάνει δεκαετή περίοδο χάριτος (2035) και 30ετή διάρκεια με επιτόκιο χαμηλότερο του 3%.

Το σχέδιο του ρουμανικού Υπουργείου Άμυνας περιλαμβάνει 21 συνολικά προγράμματα, εκ των οποίων 10 αφορούν κοινές προμήθειες με άλλα κράτη, όπως τη Γαλλία και τη Γερμανία, ενώ 11 αποτελούν εθνικές προμήθειες. Στο πλαίσιο του SAFE, τo Βουκουρέστι αποδίδει μεγάλη βαρύτητα στην εξασφάλιση εγχώριας παραγωγής για ισχυροποίηση των, κρατικών και ιδιωτικών, αμυντικών βιομηχανικών μονάδων της χώρας. Σημειώνεται ότι τα ποσά που αναφέρονται για το κάθε πρόγραμμα περιλαμβάνουν το κόστος απόκτησης των συστημάτων, την εκπαίδευση του προσωπικού, την προμήθεια αποθεμάτων ανταλλακτικών, αρχικά αποθέματα πυρομαχικών κ.ο.κ. Μεταξύ των αμυντικών προγραμμάτων περιλαμβάνεται και η προμήθεια των ακόλουθων συστημάτων:

• 298 ερπυστριοφόρων τεθωρακισμένων οχημάτων μάχης (ΤΟΜΑ) έναντι ποσού €2.983.566.000, όπου το ενδεικτικό κόστος απόκτησης ανέρχεται σε περίπου €10 εκατ. ανά όχημα. Το πρόγραμμα προκύπτει από την ανάγκη αντικατάστασης των πεπαλαιωμένων MLI-84 και φαίνεται ότι μεταξύ των υποψηφιοτήτων (γερμανικό KF41 Lynx, νοτιοκορεατικό AS21 Redback, ισπανο-αυστριακό ASCOD, ίσως και σουηδικό CV-90) η πρόταση της Rheinmetall είναι πιο ελκυστική. Η λειτουργία γραμμής παραγωγής των Lynx στην Ουγγαρία (Zalaegerszeg), για πρόγραμμα 218 οχημάτων, και στην Ουκρανία, είναι ιδιαίτερα ελκυστική για το Βουκουρέστι, το οποίο φαίνεται ότι θα επιδιώξει εγχώρια παραγωγή για το δικό του πρόγραμμα. Με ρυθμό παραγωγής 50 οχημάτων ετησίως, διαφαίνεται ότι η ουγγρική απόφαση βασίστηκε σε οικονομικούς αλλά και στρατηγικούς παράγοντες, δηλαδή τη δυνατότητα μελλοντικής παραγωγής και εξαγωγής του οχήματος σε ενδιαφερόμενες χώρες.

Τονίζεται ότι αντίστοιχη πρόταση της Rheinmetall για τη δημιουργία γραμμής παραγωγής στην Ελλάδα (δυνητικό πρόγραμμα 205 οχημάτων), δεν ευοδώθηκε για “άγνωστους” λόγους. Η δημιουργία γραμμής παραγωγής στην Ελλάδα θα εξασφάλιζε σημαντικές αρχικές παραγγελίες από την Ελλάδα και την Κύπρο (205 και 41 οχήματα αντίστοιχα) και θα δημιουργούσε στρατηγικά πλεονεκτήματα. Αφενός την προοπτική σταδιακής αύξησης του αριθμού των οχημάτων για τον ΕΣ και την ΕΦ σε βάθος χρόνου, και αφετέρου την εξαγωγική δυνατότητα σε ενδιαφερόμενες χώρες, λαμβάνοντας υπόψη ότι η ζήτηση αρμάτων μάχης και ΤΟΜΑ στην Ευρώπη έχει εκτοξευτεί εξαιτίας του κενού ασφαλείας που έχει δημιουργηθεί από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Μεγάλη αμυντική επιτυχία για την Κύπρο στο SAFE

• 139 τροχοφόρων τεθωρακισμένων οχημάτων 8×8, διαφόρων διαμορφώσεων, τύπου Piranha V της ελβετικής Mowag, έναντι €761 εκατ. Διάφορες διαμορφώσεις του οχήματος, μερικές φέρουν πύργο της ισραηλινής Elbit με πυροβόλο 30 χιλ., κατασκευάζονται ήδη εγχωρίως, σε συνεργασία με την General Dynamics European Land Systems, από τη θυγατρική UMB της κρατικής ROMARM. Η ενδεικτική αξία του κάθε οχήματος ανέρχεται σε €5.475.000.
• 1.370 στρατιωτικών οχημάτων διαφόρων διαμορφώσεων έναντι €472 εκατ. Το πρόγραμμα αφορά μάλλον τα οχήματα της ιταλικής Iveco Defence Vehicles (IDV) τα οποία ήδη κατασκευάζονται εγχωρίως, μετά την υπογραφή συμφωνίας πλαισίου το 2019, για την προμήθεια 2.902 στρατιωτικών φορτηγών διαφόρων τύπων (4×4, 6×6, 8×8) και 363 ρυμουλκούμενων, συνολικής αξίας €684,3 εκατ. Για την εκπλήρωση των όρων της συμφωνίας, η IDV δημιούργησε εγχώρια γραμμή παραγωγής (Petresti), η οποία έχει κατασκευαστική ικανότητα 440 οχημάτων ετησίως. Ενδεικτικά η μέση αξία του κάθε οχήματος ανέρχεται σε €345.000.

Σημειώνεται ότι το κυπριακό ΥΠΑΜ επιδεικνύει αυξημένο ενδιαφέρον για τα στρατιωτικά οχήματα της συγκεκριμένης εταιρείας, λόγω της ανάγκης αντικατάστασης των εξαιρετικά επιτυχημένων φορτηγών 4×4 ΕΛΒΟ Styer 14M14 και 6×6 Styer 1491, τα οποία εξυπηρετούν με ασφάλεια και αξιοπιστία τις μεταφορικές ανάγκες στην ΕΦ από τη δεκαετία του 1990. Λόγω του μεγάλου αριθμού οχημάτων που απαιτούνται, και για την ενίσχυση του αναδυόμενου αμυντικού οικοσυστήματος της χώρας, το ενδιαφέρον της Λευκωσίας επικεντρώνεται στη δημιουργία εγχώριας γραμμής παραγωγής για μεγιστοποίηση του αντισταθμιστικού οφέλους και εξυπηρέτηση των μακροχρόνιων αναγκών συντήρησης της Δύναμης, χωρίς να αποκλείονται εξαγωγές σε τρίτες χώρες.

• 2 δικτυοκεντρικών συστημάτων ελέγχου-διοίκησης πυραυλικής αεράμυνας αξίας €160 εκατ., τα οποία θα αποκτηθούν διαμέσου κοινού προγράμματος με την Γερμανία. Σε αυτό το πολύ σημαντικό επιχειρησιακό ζήτημα, η Διοίκηση Αεροπορίας της ΕΦ έχει δημιουργήσει, τα τελευταία χρόνια, ένα υπερσύγχρονο δικτυοκεντρικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων (ΚΑΕ), διά του οποίου έχουν ενοποιηθεί όλοι οι συντελεστές (αισθητήρες και πυραυλικά συστήματα) της κυπριακή αεράμυνας. Παρά το μικρό μέγεθος της χώρας και την απουσία κυπριακής πολεμικής αεροπορίας, η ανάπτυξη του ΚΑΕ παρέχει μεγάλα επιχειρησιακά οφέλη, σε Ελλάδα και Κύπρο. Εκτός της επίγνωσης, σε πραγματικό χρόνο, της κατάστασης του εναέριου θεάτρου επιχειρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, συμβάλει καθοριστικά στον συντονισμό και στην αύξηση της επιβιωσημότητας των χερσαίων πυραυλικών συστημάτων αεράμυνας της ΕΦ.
• 7 συστημάτων πολύ βραχείας αεράμυνας V-SHORADS τύπου SKYNEX της γερμανικής Rheinmetall, για την προστασία σημειακών στόχων υψηλής αξίας στην τερματική περιοχή προσβολής, από εναέριες απειλές όλων των τύπων (πυραύλων κρουζ, εξοπλισμένων μη επανδρωμένων αεροχημάτων, ρουκετών, βλημάτων πυροβολικού-όλμων, και FPVs), αξίας €476 εκατ., τα οποία θα αποκτηθούν μέσον κοινού προγράμματος με την Γερμανία. Το ενδεικτικό κόστος του κάθε συστήματος ανέρχεται σε €68 εκατ. Η σύνθεση των συστημάτων που θα αποκτηθούν δεν είναι γνωστή, αλλά η τυπική οργάνωση μιας πυροβολαρχίας περιλαμβάνει τρισδιάστατο ραντάρ Χ-TAR3D μέγιστης εμβέλειας 50 χλμ., κέντρο διεύθυνσης πυρός, και στατικούς πύργους με πυροβόλο 35 χιλ. εμβέλειας 4 χλμ. Κάθε πυροβολαρχία συμπληρώνεται από διάφορους αισθητήρες ESM (προειδοποίησης εχθρικών εκπομπών λέιζερ και παθητικών εκπομπών) και παρεμβολείς ECM (συχνοτήτων εχθρικών ραντάρ, επικοινωνιών και GPS).

Το πρώτο ζήτημα που ενδιαφέρει επιχειρησιακά την Ελλάδα και την Κύπρο είναι η κατεπείγουσα, πλέον, ανάγκη προστασίας του τερματικού χώρου (4 χλμ.) υπεράνω φίλιων στόχων υψηλής αξίας από συστήματα V-SHORADS. Εκτιμώντας την παλαιότητα των πυραυλικών συστημάτων βραχέως βεληνεκούς SHORADS (ΒΕΛΟΣ για την ΠΑ και ΟΘΕΛΛΟΣ για την ΕΦ) που προστατεύουν σημαντικές στρατιωτικές υποδομές, όπως αεροπορικές και ναυτικές βάσεις, και ειδικά τη ραγδαία αύξηση μη συμβατικών εναέριων απειλών (περιφερόμενων πυρομαχικών, καμικάζι ΜΕΑ σταθερής πτέρυγας, FPVs), η προστασία της τερματικής περιοχής των φίλιων στρατηγικών υποδομών, από συστήματα VSHORADS, καθίσταται επιβεβλημένη.

SAFE: Έγκριση και του Επενδυτικού Σχεδίου της Ελλάδας

Κατ’ ελάχιστο, οι δύο χώρες μπορούν να προβούν σε εκτεταμένο εκσυγχρονισμό των διαθέσιμων συστημάτων ΒΕΛΟΣ και ΟΘΕΛΛΟΣ, αναβαθμίζοντας το σύστημα ραντάρ στο επίπεδο Skyguard 5 και εκσυγχρονίζοντας τα δίδυμα πυροβόλα 35 χιλ. Oerlikon GDF-003 ώστε να βάλουν πυρομαχικά AHEAD. Στην καλύτερη όμως περίπτωση, η αναβάθμιση των υπαρχόντων συστημάτων μπορεί να συνδυαστεί με την προμήθεια σύγχρονων συστημάτων V-SHORADS, όπως το γερμανικό SKYNEX ή ανάλογο σύστημα. Το εκτιμώμενο κόστος των €68 εκατ. ανά πυροβολαρχία δεν πρέπει να θεωρείται απαγορευτικό για την προστασία στρατηγικών υποδομών (αεροπορικών και ναυτικών βάσεων, στρατηγείων) και σημαντικών οπλικών συστημάτων (Patriot, Barak MX κ.ο.κ.), πολλαπλάσιας επιχειρησιακής αξίας και οικονομικού κόστους.  Η απουσία συστημάτων πολύ βραχέως βεληνεκούς από το οπλοστάσιο των ΕΕΔ και της ΕΦ αποτελεί ζωτική τρωτότητα η οποία αναμφισβήτητα θα τύχει εκμετάλλευσης από τον αντίπαλο.

• 2 αυτοκινούμενων συστημάτων πολύ βραχείας αεράμυνας V-SHORADS τύπου SKYRANGER 35 της γερμανικής Rheinmetall Air Defence AG, ύψους €330 εκατ., σε κοινό πρόγραμμα με την Γερμανία. Χωρίς να είναι γνωστή η σύνθεση της πυροβολαρχίας, το ενδεικτικό κόστος του κάθε συστήματος ανέρχεται σε €165 εκατ.
• 87.000 φυσίγγια πυροβόλου 35 χιλ. ύψους €23 εκατ. σε κοινό πρόγραμμα με την Γερμανία. Το ενδεικτικό κόστος κάθε πυρομαχικού ανέρχεται σε €265 και εκτιμάται ότι η προμήθεια αφορά τα πυρομαχικά των συστημάτων SKYNEX και SKYRANGER 35.
• 3 πυροβολαρχίες πυραυλικής αεράμυνας μέσου βεληνεκούς αξίας €450 εκατ. σε κοινό πρόγραμμα με τη Γερμανία. Προφανώς αφορά το πυραυλικό σύστημα IRIS-T SLM της γερμανικής Diehl, όπου το ενδεικτικό κόστος της κάθε πυροβολαρχίας ανέρχεται σε €150 εκατ.
• 12 κινητά ραντάρ μέσης εμβέλειας αξίας €258 εκατ. σε κοινή προμήθεια με την Γαλλία. Πιθανόν να πρόκειται για το σύστημα Ground Master 200 της γαλλικής Thales, το οποίο δύναται να εντοπίζει ταυτόχρονα εναέριους, χερσαίους και θαλάσσιους στόχους σε εμβέλεια 250 χλμ., συμπεριλαμβανομένων ρουκετών, πυροβολικού και όλμων (RAM Rocket-Artillery-Mortar). H ενδεικτική αξία του κάθε συστήματος ανέρχεται σε €21,5 εκατ.

Η απόκτηση σύγχρονων κινητών ραντάρ μέσης εμβέλειας θα εξυπηρετούσε τις επιχειρησιακές ανάγκες της Ελλάδας και της Κύπρου, διότι θεωρείται βέβαιο ότι, σε περίπτωση επιχειρήσεων, η καταστροφή των κύριων ραντάρ αεράμυνας (ΚΕΠ και ΜΣΕΠ) θα αποτελέσει προτεραιότητα του αντιπάλου. Η δημιουργία ενός ικανού δικτύου κινητών ραντάρ μέσου βεληνεκούς, και η διασπορά του στον Έβρο, στα κύρια νησιά του Αιγαίου και στην Κύπρο, θα ισχυροποιούσε την επιβιωσημότητα του φίλιου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης στον αέρα και στη θάλασσα, ενώ ταυτόχρονα θα ενίσχυε σημαντικά την επιβεβλημένη πλέον δικτυοκεντρική και αυτοματοποιημένη προσέγγιση διοίκησης-ελέγχου των σύγχρονων επιχειρήσεων.

• 231 φορητά συστήματα αεράμυνας MANPADS τύπου MISTRAL 3 της γαλλικής MBDA που περιλαμβάνει 231 εκτοξευτές και 934 πυραύλους, συνολικής αξίας €626 εκατ. σε κοινή προμήθεια με την Γαλλία. Κάθε στοιχείο περιλαμβάνει ένα εκτοξευτή και απόθεμα 7,7 πυραύλων ενώ το συνολικό κόστος για κάθε στοιχείο ανέρχεται σε €2.710.000. Σε αυτό τον τομέα, η ΕΦ προέβη στον εργοστασιακό εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου γαλλικού συστήματος και στην προμήθεια νέων πυραύλων MISTRAL 3, ενώ οι ΕΕΔ παρέμειναν δεσμευμένες στο αμερικανικό σύστημα Stinger, το οποίο χρίζει εκσυγχρονισμού ή σταδιακής αντικατάστασης.
• 70 συστήματα περιφερόμενων πυρομαχικών αξίας €147 εκατ. με εκτιμώμενο κόστος €2,1 εκατ. ανά σύστημα.
• 12 ελικόπτερα H225M της γαλλικής Αirbus αξίας €852 εκατ. σε κοινή προμήθεια με την Γαλλία. Η ενδεικτικό κόστος του κάθε ελικοπτέρου ανέρχεται σε €71 εκατ.
• 7 συστήματα αντιπλοϊκών πυραύλων NSM (Naval Strike Missile), αξίας €207 εκατ., που ισοδυναμεί με περίπου €30 εκατ. ανά σύστημα, ποσό ιδιαίτερα χαμηλό για τον συγκεκριμένο τύπο, εφόσον το κόστος των σύγχρονων αντιπλοϊκών πυραύλων κυμαίνεται από €3-5 εκατ. έκαστος.
• 2 ναυτικά συστήματα πολύ βραχείας αεράμυνας V-SHORADS αξίας €36 εκατ., δηλαδή €18 εκατ. ανά σύστημα, τα οποία θα εγκατασταθούν σε πολεμικά πλοία. Θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι τα συστήματα θα προέλθουν από την Rheinmetall για λόγους ομοιοτυπίας με τα συστήματα SKYNEX και SKYRANGER 35.

Το ουγγρικό εθνικό σχέδιο περιλαμβάνει επίσης διάφορα άλλα προγράμματα, όπως δύο σκάφη διάσωσης δυτών (€57 εκατ.), δύο πλοία ανοικτής θαλάσσης (€700 εκατ.) – μάλλον θα πρόκειται για μεγάλα πλοία με δυνατότητα προσνήωσης/ απονήωσης ελικοπτέρων,  ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό σύστημα προσομοίωσης (€94 εκατ.), 70 λογισμικά προγράμματα πλατφορμών C4ISR (€19 εκατ.), 240.000 ατομικά όπλα επιπέδου ΝΑΤΟ (€440 εκατ.), και 56 συστήματα drones (€46 εκατ.).

Δυστυχώς στο κρίσιμο ζήτημα της εγχώριας παραγωγής οπλικών συστημάτων και της ανάπτυξης της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, η Αθήνα παραμένει ουραγός, συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Ακόμη και τα μικρά, αλλά απειλούμενα, κράτη της Βαλτικής (πρώην σοβιετικές δημοκρατίες), έχουν κάνει σημαντικά βήματα στο συγκεκριμένο θέμα, ενώ η μικρή (ημικατεχόμενη) Κύπρος επιμένει, το τελευταίο διάστημα, στην ανάπτυξη εγχώριων αμυντικών δυνατοτήτων. Ακόμη και οι πρώην χώρες του Συμφώνου της Βαρσοβίας, όπως η Πολωνία, η Τσεχία, η Σλοβακία, η Ρουμανία, και η Ουγγαρία, έχουν αναπτύξει σημαντικές δυνατότητες αμυντικής βιομηχανίας, ενώ η συνεχώς απειλούμενη Ελλάδα –η κοιτίδα της δημοκρατίας και του σύγχρονου δυτικού πολιτισμού– ανθίσταται σθεναρά στην καινοτόμο τεχνολογική εξέλιξη της αμυντικής της βιομηχανίας και στην αμυντική αυτάρκεια.

SAFE: Χωρίς την Κύπρο η πρόταση Εθνικού Δορυφόρου της Ελλάδας