Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Την προσεχή Δευτέρα 16 Μαρτίου, ο ΥΕΘΑ Αθανάσιος Δαβάκης θα ενημερώσει την Ειδική Διαρκή Επιτροπή Εξοπλιστικών Προγραμμάτων & Συμβάσεων για σειρά εξοπλιστικών προγραμμάτων, με επιφανέστερο, την “ΑΣΠΙΔΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ”. Πρόκειται για πρόγραμμα που αφορά την προμήθεια πυραυλικών συστημάτων αντιαεροπορικής/ αντιπυραυλικής αμύνης από ισραηλινές εταιρείες, ύψους της τάξεως των 3 δισ. €.
Θα πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα μέχρι σήμερα, στο οποίο θα δοκιμαστεί στην πράξη πόσο σοβαρά αντιμετωπίζεται το ζήτημα της εξασφαλίσεως συμμετοχής της Ελληνικής Αμυντικής Βιομηχανίας. Η κυβέρνηση έχει θεσπίσει ως όρο την διεκδίκηση “μεσοσταθμικά” ενός 25% εν σχέσει με το συνολικό ύψος της συμβάσεως, αφήνοντας περιθώρια “ερμηνειών”. Πρακτικώς όμως, πρέπει να διεκδικηθούν ανταλλάγματα αξίας τουλάχιστον 750 εκατ. €! Και λέμε τουλάχιστον, επειδή ήδη διαρροές προεξοφλούν εξασφαλισμένο ένα ποσοστό υψηλότερο του 25%…
Λόγω της ευκαιρίας που παρουσιάζεται για την Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία από ένα τόσο μεγάλο έργο, αποκτά τεράστιο ενδιαφέρον η εξέταση των όσων θα εξασφαλιστούν από το Ισραήλ.
Ένα σημείο συγκριτικής αναφοράς που μπορεί να ληφθεί υπ’ όψιν ως προς την αναμενόμενη ονομαστική αξία επιμέρους έργων κατασκευαστικού αντικειμένου που θα ανατεθούν σε ελληνικές εταιρείες, είναι η περίπτωση του προγράμματος προμήθειας των αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot από τις ΗΠΑ. Στις 31 Δεκεμβρίου 1998 είχε υπογραφεί η Σύμβαση Κύριας Προμήθειας (ΣΚΠ) 007Α/99 ύψους 1,1 δισ. $ μεταξύ της τότε Γενικής Διεύθυνσης Εξοπλισμών του ΥΠΕΘΑ και της Raytheon, που αφορούσε την προμήθεια 4 συστημάτων, συν 2 ως δικαίωμα προαιρέσεως (option).
Ακολούθησε τον Ιούνιο του 1999 η υπογραφή της Συμβάσεως Αντισταθμιστικών Ωφελημάτων (ΣΑΩ) 05/99, που απέρρεε από την προηγουμένη και αφορούσε προγράμματα ονομαστικής αξίας 275,384 εκατ. €, τα οποία αναλόγως φύσεως, ελάμβαναν συντελεστή και εμφάνιζαν μια υπερδιογκωμένη πιστωτική αξία 1,371,069 δισ. €! Επί της ουσίας, τα ΑΩ είχαν κινηθεί στο 25% περίπου του συνολικού ύψους της συμβάσεως προμήθειας. Υπενθυμίζεται ότι παρά το ότι εθεωρείτο βεβαία η επιλογή του αμερικανικού συστήματος, ακολουθήθηκε διαγωνιστική διαδικασία στην οποία εξετάσθηκαν και άλλες προτάσεις, εντείνοντας το περιβάλλον ανταγωνισμού.
Από τα προγράμματα της ΣΑΩ 05/99, τα εντασσόμενα στην Κατηγορία Ι, δηλαδή αυτά που αφορούσαν ανάθεση υποκατασκευαστικού έργου, ήταν ονομαστικής αξίας 183 εκατ. € περίπου ενώ τα υπόλοιπα αφορούσαν άλλα αμυντικά υλικά και υπηρεσίες.
Το συγκεκριμένο υποκατασκευαστικό έργο, ανατέθηκε σε εταιρείες του κλάδου και αφορούσε παραγωγή των ακόλουθων ειδών υλικού και ονομαστικής αξίας:
- Ηλεκτρονικών Συστημάτων (IDE) 90 εκατ. €.
- Κάνιστρα βλημάτων (ΕΒΟ νυν ΕΑΣ) 10 εκατ. €.
- Οχήματα και σχεδιασμός (ΕΛΒΟ) 20,3 εκατ. €.
- Μηχανικά μέρη εκτοξευτή (ΜΕΤΚΑ) 6 εκατ. €.
- Ρυμουλκούμενα οχήματα (ΜΕΤΚΑ – ΕΛΒΟ) 7 εκατ. €.
- Συναρμολόγηση βλημάτων (ΕΒΟ νυν ΕΑΣ) 6,4 εκατ. €.
- Ηλεκτρονικά (Siemens Hellas) 25 εκατ. €.
- Καλώδια εκτοξευτή (ELFON) 0, 486511 εκατ. €.
Έχει ενδιαφέρον ότι σε αυτή την κατηγορία εντάχθηκαν και δύο προγράμματα που αφορούσαν μηχανολογική ενσωμάτωση (SONAK) και μηχανολογικές υπηρεσίες (ΕΑΒ) ονομαστικής αξίας 10 εκατ. € εκάστη.
Με την τελευταία τροποποίηση της ΣΑΩ 05/99 που έκλεισε οριστικώς τις εκκρεμότητες το 2017, και είχε ως αποτέλεσμα την ελαφρά αύξηση του ύψους προγραμμάτων, συμφωνήθηκαν επιπλέον προγράμματα ύψους 84,68 εκατ. $ (πιστωτική αξία 476,8 εκατ. $). Αυτά, αφορούσαν δύο υποκατασκευαστικά προγράμματα κατασκευής υπομονάδων Patriot (υλικά εκτοξευτήρων, ιστοί κεραιών, τρέιλερ μεταφοράς) 18,5 και 33,85 εκατ. $ ενώ άλλα τέσσερα συνολικής αξίας 31,779 εκατ. $ παροχή ανταλλακτικών, υλικών και υπηρεσιών στις Ένοπλες Δυνάμεις, με ένα εξ αυτών να αφορά παροχή υλικού ελληνικής κατασκευής.
Συνολικώς, ανατέθηκαν σε ελληνικές εταιρείες κατασκευαστικά έργα ονομαστικής αξίας 158,78 εκατ. € και 52,35 εκατ. $. Εξ αυτών, το μείζον αφορούσε ηλεκτρονικά συστήματα και υπομονάδες Patriot (υλικά εκτοξευτήρων, ιστοί κεραιών, τρέιλερ μεταφοράς) ενώ η αξία του έργου για μεταλλικές κατασκευές (κάνιστρα, μηχανικά μέρη) ήταν πολύ μικρή και για καλωδιώσεις ελάχιστη. Το έργο που αφορούσε τις πλατφόρμες μεταφοράς (οχήματα) ήταν επίσης χαμηλής αξίας.
Σύγκριση Ουκρανίας – Ιράν: Καταστροφή χερσαίων “θόλων” χωρίς αεροπορία
Μπορεί να επισημανθεί επίσης ότι α) η συμμετοχή των κρατικών εταιρειών ΕΑΒ και ΕΑΣ ήταν ουσιαστικώς ασήμαντη και β) από πλευράς παραγωγής, ένας μόνο ήταν ο ουσιαστικός κερδισμένος, εφόσον ήταν ικανός να καταστεί υποκατασκευαστής στην αλυσίδα εφοδιαστών της αμερικανικής εταιρείας για το Patriot. Έκτοτε και μέχρι σήμερα έχει λάβει επαναλαμβανόμενες συμβάσεις για παράδοση υλικών που αφορούσαν συμβάσεις της Raytheon για την διεθνή αγορά.
Συνολικώς, τα προγράμματα ΑΩ στο βιομηχανικό σκέλος, αφορούσαν μόνο παροχή τεχνογνωσίας για ανάληψη υποκατασκευαστικού έργου αλλά καμμία μεταφορά τεχνολογίας. Εξ ου και η ανυπαρξία εμφανίσεως κάποιου σχετικού προϊόντος ελληνικής αναπτύξεως με “ρίζες” την προμήθεια του Patriot, ένα τέταρτο του αιώνα μετά.
Πρέπει να προσεχθεί ως προς τα ΑΩ, ότι στην Κατηγορία ΙΙ προεβλέποντο προγράμματα συνολικής ονομαστικής αξίας 88,6975 εκατ. €. Κυριότερο εξ αυτών ήταν το πρόγραμμα ιδρύσεως βιομηχανικής μονάδος στην Πάτρα, ονομαστικής αξίας 53,3 εκατ. €, επειδή υποσχόταν μια σοβαρή επένδυση, δημιουργίας νέας βιομηχανικής μονάδος. Επειδή το πρόγραμμα αυτό απέτυχε, το ΥΠΕΘΑ/ΓΔΑΕΕ ανακάλεσε το 2015 τις πιστώσεις που είχαν αποδοθεί για την υλοποίηση φάσεων αυτού και παρέπεμψε το θέμα στην εισαγγελία για διερεύνηση τυχόν ποινικών ευθυνών. Επί της ουσίας, δεν εκπληρώθηκε η σοβαρότερη ίσως δέσμευση της Raytheon από πλευράς ιδρύσεως νέων βιομηχανικών υποδομών και στην θέση αυτής, κατά την νέα διαπραγμάτευση, έγιναν δεκτά προγράμματα που αφορούσαν επιπλέον υποκατασκευαστικό έργο και παροχές ανταλλακτικών, υλικών και υπηρεσιών στις Ένοπλες Δυνάμεις…
Τα ανωτέρω, υπενθυμίζουν σήμερα κάποια πολύ βασικά πράγματα:
- Η επίτευξη ανταλλαγμάτων της τάξεως του 25% είναι χαμηλό ποσοστό για να θεωρηθεί δύσκολο να δοθεί από τον ενδιαφερόμενο ανάδοχο.
- Το ζήτημα με τα ανταλλάγματα, είναι ποιοτικό. Θα αφορούν βιομηχανικό έργο με παραχώρηση τεχνογνωσίας, υπάρχει κάποια μεταφορά τεχνολογίας ή θα γίνει κατάχρηση υπολογισμών “μεσοσταθμικά”, που παραπέμπει σε δημιουργικούς ακροβατισμούς;
- Σε προμήθειες συστημάτων τεχνολογίας αιχμής όπως είναι τα πυραυλικά συστήματα που περιλαμβάνουν και μερικές εκατοντάδες βλημάτων, η ανάθεση βιομηχανικού έργου για λαμαρίνες, ρόδες, καλωδιώσεις, είναι χαμηλής πραγματικής αξίας και λειτουργούν προσχηματικώς.
- Η κατασκευή ηλεκτρονικών συστημάτων και μηχανικών μερών σε ελληνικές εταιρείες, έπειτα από παραχώρηση των σχεδίων από τους αρχικούς κατασκευαστές, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτές εξασφαλίζουν ικανότητα σχεδιάσεως – αναπτύξεως σχετικών προϊόντων. Εξασφαλίζουν απλώς επιπλέον έργο, που ενισχύει τον κύκλο εργασιών τους.
- Στην περίπτωση των Patriot, το κέδρος για τις κρατικές αμυντικές βιομηχανίες, ήταν μηδαμινό. Από την συμμετοχή τους στην “ΑΣΠΙΔΑ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ”, θα δοθεί μια εικόνα για την κατάσταση στην οποία βρίσκονται σήμερα.
- Το παράδειγμα υποσχέσεων για επενδύσεις σε νέες βιομηχανικές υποδομές με στρατηγικό χαρακτήρα, που στην περίπτωση των Patriot δεν υλοποιήθηκε, δείχνει πως τα “μεγάλα λόγια” μπορούν απλώς να “ξεχαστούν” κι έπειτα από χρόνια μια συμβιβαστική λύση να οδηγήσει απλώς σε προγράμματα εντελώς διαφορετικής φύσεως και πολύ χαμηλότερης σημασίας.
Κάντο όπως η Ταϊβάν: Άλλο προμήθειες και άλλο αναπτυξιακά προγράμματα με εξαγορά τεχνολογίας
