Από Σάββας Δ. Βλάσσης
Πρόσφατη έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Δανίας, αναδεικνύει τις μέχρι σήμερα υπερβάσεις κόστους του προγράμματος F-35 της Δανικής Αεροπορίας, παρουσιάζει την αναθεωρημένη εκτίμηση για κύκλο ζωής 30 ετών και θέτει προβληματισμό για τις τάσεις.
Η έκθεση με ημερομηνία 8 Ιουνίου, σημειώνει ότι η προμήθεια των 27 μαχητικών F-35A το 2017 (κόστους 3 δισ. $ περίπου), είχε συνυπολογίσει για λειτουργικές δαπάνες και συντήρηση σε περίοδο 30 ετών, συνολικό κόστος 7,64 δισ. €. Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναφέρει ότι στην αρχική εκτίμηση κόστους του 2017 έχει επέλθει μέχρι σήμερα υπέρβαση κατά 1,91 δισ. €, μια αύξηση κατά 25%, χωρίς όμως το Υπουργείο Αμύνης να έχει ενημερώσει γι’ αυτή την μεταβολή. Η αρχική έκθεση εκτιμήσεως κατά την ανάθεση συμβάσεως, στηριζόταν σε «αβέβαιες οικονομικές παραδοχές» και αναγνωριζόταν ότι υπήρχε πιθανότητα μεταβολής του οικονομικού πλαισίου. Γενικώς, έγιναν υπεραισιόδοξες εκτιμήσεις κόστους.
Η έκθεση αναφέρει ότι το Υπουργείο Αμύνης ενημερώνει την Επιτροπή Οικονομικών του Κοινοβουλίου σε ετήσια βάση, για το κόστος προμήθειας των μαχητικών και σχετικές δαπάνες όπως η εκπαίδευση πιλότων αλλά όχι για το λειτουργικό κόστος. Αυτό σημαίνει ότι παρουσιαζόταν μία πλασματική εικόνα χαμηλότερου κόστους. Ερώτημα είναι εάν η Επιτροπή Οικονομικών, ζήτησε ποτέ ενημέρωση για το συνολικό κόστος του κύκλου ζωής. Μέχρι και τον Φεβρουάριο του 2026, το Υπουργείο Αμύνης δεν είχε προβεί σε επανεκτίμηση του κόστους για κύκλο ζωής 30 ετών.
Η έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου εκτιμά ότι η επανεκτίμηση του κόστους στο ύψος των 9,55 δισ. € είναι ακριβέστερη, παρά το ότι και πάλι, δεν έχει ληφθεί υπ’ όψιν το κόστος σε όλες τις επιμέρους πτυχές. Σημειώνει επί παραδείγματι, ότι δεν έχει ληφθεί υπ’ όψιν κόστος 107 εκατ. € για την προμήθεια αεροσκάφους αναπληρώσεως απωλειών, μία δαπάνη η οποία είχε συμπεριληφθεί στην αρχική εκτίμηση των 7,64 δισ. €.
Η επανεκτίμηση κόστους κύκλου ζωής από το Ελεγκτικό Συνέδριο, στηρίχθηκε στα αρχικά έγγραφα της συμβάσεως του 2017, στην τελευταία ενημέρωση του Υπουργείου Αμύνης προς την Επιτροπή Οικονομικών του Κοινοβουλίου ως προς το κόστος προμήθειας, στο κόστος που έχει συμπεριλάβει το Υπουργείο Αμύνης σε παρόμοιες προμήθειες και σε οδηγίες του ΝΑΤΟ ως προς το ποιο κόστος πρέπει να συμπεριληφθεί, συμπεριλαμβανομένου του κόστους που υπολογίζουν άλλες χώρες στα δικά τους προγράμματα F-35. Επιπλέον στοιχεία ελήφθησαν από το αμερικανικό Γραφείο Διακλαδικού Προγράμματος (JPO) F-35 και τα συνεργαζόμενα Ελεγκτικά Συνέδρια χωρών που έχουν προμηθευτεί το μαχητικό.
Η έκθεση, καταλήγει ότι το Κοινοβούλιο δεν είναι επαρκώς ενημερωμένο από το Υπουργείο Αμύνης επί του θέματος, θέτοντας ζήτημα διαφάνειας κι εν όψει της προθέσεως προμήθειας 16 επιπλέον F-35, συνιστά στενότερη παρακολούθηση των οικονομικών δεδομένων και τακτικές ανασκοπήσεις.
Η μέχρι σήμερα υπέρβαση του κόστους κατά 1,91 δισ. €, οφείλεται κατά βάση στο αυξημένο λειτουργικό κόστος (τεχνική υποστήριξη, τιμές ανταλλακτικών) όπως και στην αύξηση των οικονομικών υποχρεώσεων από την πολυεθνική δομή του προγράμματος F-35 που συνεπάγεται διαμοιρασμό κόστους σε όλους τους χρήστες για ζητήματα εφοδιαστικής αλυσίδος και βελτιώσεις λογισμικού. Αυξήσεις όμως, υπήρξαν μέχρι τώρα και στα έργα προετοιμασίας για την επιχειρησιακή ένταξη του νέου μαχητικού. Για την ανακατασκευή των υποδομών της αεροπορικής βάσεως από την οποία επιχειρούν τα F-35, η τελική δαπάνη ήταν διπλάσια της αρχικής εκτιμήσεως, φθάνοντας τα 174 εκατ. €.
Αν και το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν ασχολείται με τις μελλοντικές τάσεις ή την πορεία του προγράμματος F-35, διαφαίνεται αύξηση του συνολικού κόστους για τα κράτη που χρησιμοποιούν το μαχητικό, λόγω των εκτάκτων επενδύσεων που γίνονται από τις ΗΠΑ και την Lockheed Martin για την βελτίωση της εφοδιαστικής αλυσίδος σε διάθεση ανταλλακτικών, όσο και του κόστους των αναβαθμίσεων λογισμικού. Οι τελευταίες δε, θα είναι συνεχείς καθ’ όλο τον επιχειρησιακό ορίζοντα του F-35, επιβαρύνοντας αναπόφευκτα τους αμυντικούς προϋπολογισμούς των χρηστών.
Η πρωτοβουλία βελτιώσεως της εφοδιαστικής αλυσίδος Global Support Solution Reset κόστους 13,7 δισ. $ που αποφάσισε το JPO F-35 για την άνοδο του δείκτη επιχειρησιακής διαθεσιμότητος του μαχητικού, είναι μία πρόσθετη δαπάνη η οποία θα καλυφθεί κατ’ αναλογία από το σύνολο των χωρών που επιχειρούν με τον τύπο. Το μερίδιο κάθε χρήστη θα προκύψει με αύξηση της ετήσιας συνδρομής προσβάσεως στην παγκόσμια δεξαμενή ανταλλακτικών και τις αυξημένες τιμές εξαρτημάτων και υπηρεσιών από τους κατασκευαστές αεροσκάφους και κινητήρα. Πρόκειται για μία στρατηγική που αποφασίστηκε και ξεκίνησε επισήμως τον Ιούνιο του 2025 και τον Οκτώβριο του 2025 προσδιορίστηκε το ύψος του κόστους. Στόχος είναι η άνοδος της επιχειρησιακής ετοιμότητος του στόλου παγκοσμίως στο 80% μέχρι το 2030.
